Bionlogisch

Zoek eens online op het woord milieuvriendelijk en je vindt een hoorn des overvloeds aan dingen die zogenaamd fijn zijn voor mens en planeet. Van energiebronnen tot gewasbescherming, en van televisietoestellen tot kraamcadeaus. Zelfs voor milieuvriendelijke bamboe-T-shirts draaien we onze hand tegenwoordig niet meer om.

Biobewust
Biobewust

Maar ja, milieuvriendelijk is niet zo’n fijn woord. Er is niets mis mee, natuurlijk, maar het is wel vijf lettergrepen lang en het rolt niet echt soepeltjes over de tong. Geen wonder dus dat er andere woorden te hulp geschoten zijn. Ze betekenen misschien niet helemaal hetzelfde, maar komen (afhankelijk van hun context) een heel eind in de buurt, of bieden juist een verdere nuancering. Ik denk dan aan kreten als duurzaam, groen, ecologisch en natuurlijk.

Lees verder Bionlogisch

Miauw

Er zijn termen uit de exacte wetenschap die een eigen leven gaan leiden. Die zich losweken uit hun oorspronkelijke context en in gepopulariseerde vorm verdergaan. Zo zijn er op het gemiddelde verjaardagsfeestje niet veel mensen die je de fijne kneepjes kunnen uitleggen van Einsteins speciale relativiteitstheorie. Maar op datzelfde feestje kent zowat iedereen de vergelijking E=mc2.

En zo kom ik bij een kat. Die van Schrödinger. Je hebt misschien al wel eens van hem gehoord. Als je online een beetje rondsnuffelt (hondenmetafoor, sorry) ontdek je al snel dat dit beestje niet voor de poes is. Talloze plaatjes, cartoons en filmpjes zijn er. Muziek en boeken, ook. En hij heeft gefigureerd in tv-series van West Wing tot House M.D., van CSI tot Numb3rs.

Lees verder Miauw

AABBA

In het zuidwesten van Ierland liggen een graafschap en een stad die dezelfde naam dragen: Limerick. Dat is voor goed geïnformeerde lezers misschien al genoeg om te weten wat de titel van dit stukje betekent, maar gun me de tijd om eerst even te kijken naar anapesten, amfibrachen en jamben. Dat klinkt als een scheldkanonnade uit de mond van Kapitein Haddock, maar dat is het niet.

Welkom in ons gedicht
Welkom in ons gedicht

Het zijn versvoeten, de bouwstenen waarmee je metra maakt. Metrums, mag ook. Een metrum is een aanduiding voor het ritme, de cadans van een verstekst.

Om maar met de laatste te beginnen: een jambe is een versvoet die uit twee lettergrepen bestaat. De eerste krijgt geen klemtoon, de tweede wel. Dus: te-TUM. De volgende zin bestaat uit vijf jamben: De broer van Piet is lelijk en gemeen. Tel maar na. Voor de onbevreesden onder ons: die voorbeeldzin is een jambische pentameter. Het voorvoegsel penta- is Grieks voor “vijf”, net als in pentagon, vijfhoek. (Het gebouw van het Amerikaanse ministerie van Defensie is dan ook vijfhoekig.)

Lees verder AABBA

Gebarengebrabbel

Een van de onderscheidende kenmerken van het menselijk bedrijf is een verlangen om de wereld te doorgronden. Tenminste, ik heb nog geen aanwijzingen dat dolfijnen en chimpansees ook maar iets hebben ondernomen om een verklaring te zoeken voor waarom er een zwart gat zit in het centrum van elk groot melkwegstelsel. Dat soort vragen, daar mogen we toch wel van uitgaan, stelt alleen de mens zich.

Zo denk ik ook niet dat een leguaan of een roodborstje er ooit op zal komen om een boek te schrijven als The Complete Idiot’s Guide to the Science of Everything. Toen ik over dit boek hoorde, moest ik hem meteen even online opzoeken – wat een fantastische titel!

Kekke titel!
Kekke titel!

Je kunt je mijn blije verbazing voorstellen toen ik ontdekte dat er een hele serie van zulke boeken is, The Complete Idiot’s Guide to alles van Computer Basics tot Organic Living. (Ik weet niet of deze serie het concept heeft gepikt van de bekende For Dummies-boeken of andersom, maar het is ongeveer hetzelfde idee.)

Lees verder Gebarengebrabbel

Melange

Op tv zapte ik tegen een jonge kok aan die in snel tempo gerechten tevoorschijn toverde die niet al te moeilijk waren om te maken en toch redelijk gezond. Zijn naam ken ik niet, maar hij was gepast nonchalant gekleed, met gepast nonchalant haar en ook een gepast nonchalant taalgebruik. De zoveelste Jamie Oliver-kloon, zullen we maar zeggen.

Hoewel er niets mis is met minicroissantjes met parmaham en mozzarella-basilicumvulling (verzin het maar!), was wat mij het meest opviel aan deze hippe kookmeneer een woord. Want toen hij gepast nonchalant een aantal ingrediënten in de keukenmachine had geworpen om een picknickdrankje te mixen, zei zij met een strak gelaat, “Zo, en nu alles nog even blenderen, en dan is het klaar.” Of iets van die strekking.

Lees verder Melange

Fastfood

Uiteindelijk leidt dit verhaal naar een nieuw woord, maar in de aanloop ernaartoe moet ik eerst even bijkomen van de verbazing. Ik wilde iets schrijven over fastfood, en googelde wat informatie over frikandellen. Nee, niet frikadellen, dat zijn gebraden ballen gehakt – ik bedoel die gefrituurde slurfjes samengeperst vlees.

Dat dus...
Dat dus…

Per jaar stouwt frikandellend Nederland 500.000.000 van die dingen weg. Kom gerust even op adem, en dan nu nog een keer. Vijf… honderd… miljoen! Dat betekent dat de gemiddelde poldermens (alle zuigelingen, tandeloze hoogbejaarden en vegetariërs meegerekend) elk jaar meer dan dertig frikandellen verorbert. Dat is zowat één slurf per week per homo junkfoodus.

Lees verder Fastfood

Consternatie

Twee weken geleden ging het over Dracula, de niet al te beste horrorroman die desondanks een klassieker is geworden. Vandaag ga ik dit taalverhaal nog verder uitmelken – of, gezien het onderwerp: het bloed er nog verder uit zuigen – door een lijntje te trekken naar pagina 2067 van het Van Dale Groot woordenboek van de Nederlandse taal, veertiende uitgave.

Dat ligt misschien niet helemaal voor de hand, maar het kan. Let op.

Lees verder Consternatie

Kan jij dit?

Ach, wat was het mooi. In Amstelveen, bij het winkelcentrum, op weg naar mijn auto, ben ik blijven staan om ernaar te kijken, minutenlang. (Gelukkig maar, want anders was het secondelang geweest, en dat woord, in de nieuwe spelling zonder tussen-n, vind ik nog steeds te debiel voor woorden.)

Een meisje van een jaar of vijf liep hand in hand met haar oma op het plein. Ineens zei ze vrolijk, “Kan jij dit?” Ze liet haar oma’s hand los en ging op één been staan. Deze oma wist van wanten, want hopla! ze ging ook op één been staan. Haar kleindochter glunderde.

Lees verder Kan jij dit?