That’s a bunch of malarkey!

Ah, die Amerika­nen. Wat je verder ook van ze denkt, ze weten in ieder geval hoe je van poli­tiek spek­takel maakt. Deze week, tij­dens de Democ­ra­tis­che Nationale Con­ven­tie waarop Hillary Clin­ton werd verkozen tot kan­di­daat voor haar par­tij bij de aankomende pres­i­dentsverkiezin­gen, zagen we eerst al de fenom­e­nale speech van first lady Michelle Oba­ma, waar­na vicepres­i­dent Joe Biden en nog een schep­je bovenop deed en ons trak­teerde op een vurig betoog met als een van de hoogtepun­ten een prachtig woord dat je niet een-twee-drie in een poli­tieke toe­spraak aan ziet komen: malarkey.

Lees verder That’s a bunch of malarkey!

Lokkertje

Toen we vorige week over klikaas sprak­en, schoot het me te bin­nen dat lokaas eigen­lijk een raar woord is. Want het woord aas impliceert in zijn een­t­je al dat iets of iemand gelokt gaat wor­den; denk aan het aas aan een vis­ser­shaak. En syn­on­iem voor aas is dan ook lok­spi­js, wat al veel zin­niger klinkt. Daarmee wordt “lokaas” dus een pleonasme.

Baas boven (b)aas...?
Baas boven (b)aas...?

Maar miss­chien ook niet, want aas betekent ook “prooi” – dat­gene waarop gejaagd wordt. Dan zou lokaas dus het­zelfde zijn als “lokprooi”, en dat klink weer heel redelijk. Diezelfde beteke­nis zie je bijvoor­beeld in een woord als aasvis: een kleine vis die als lokprooi gebruikt wordt om een grotere vis te van­gen.

En zelfs dan ben je er nog niet. Immers: hoe zit dat dan met een aas­gi­er? Is dat een kleine gier waarmee je grote gieren vangt? Natu­urlijk niet: een gier is een aaseter, en in deze con­text betekent aas noch “lok­spi­js”, noch “prooi”, maar “kreng”. Nee, ik zeg hier niets vrouwon­vrien­delijks… Kreng is een prachtig woord voor, ik citeer uit Van Dale: een “dood dier dat reeds min of meer tot bed­erf is overge­gaan”. Een smake­lijk, rot­tend lijk dus.

Lees verder Lokkert­je

De 575 beste redenen om dit artikel te lezen

Click­bait, heet het. Of, als je Van Dale Online moet geloven, al vanaf 2008, linkbait. (Maar heb even geduld; click­bait ver­schi­jnt te zijn­er tijd vanzelf ook in dat illus­tere naslag­w­erk. En miss­chien moet linkbait dan wel het veld ruimen. In inter­net­ter­men is 2008 immers zoi­ets als het pleis­to­ceen.)

Don't click the bait!
Don't click the bait!

Maar zelfs als je niet weet dat dat is hoe het – voor­lop­ig – heet, ken je het wel. Click­bait zijn van die kopregels/lokkertjes op web­sites die zorgvuldig op alle knop­pen in jouw brein drukken die met nieuws­gierigheid te mak­en hebben. Om er maar voor te zor­gen dat je doork­likt, want klik = kas­sa in inter­net­land.

Ik wil de click­baiters niet belo­nen met links naar hun lokpagina’s, dus ik verzin zelf een paar voor­beelden. “Deze nud­ist stond oog in oog met een griz­zly­beer – je gelooft nooit wat er toen gebeurde!” Komt je bek­end voor, niet? Nog een­t­je: “Jouw inter­net­bankieren kan nu al gehackt zijn, maar het is nog niet te laat!” Oh la la, oh la la… zie maar eens nee te zeggen tegen dit soort com­mu­ni­catiegeweld.

Een bek­end truc­je is om je clicks te bait­en door cijfers te gebruiken. Ik verzin er weer een paar. “Deze 10 film­ster­ren ver­di­enen samen meer dan 50% van de wereld­bevolk­ing.” “De 20 gênantste momenten uit GTST.” Et cetera, ad infini­tum. Dit foe­f­je is overi­gens veel oud­er dan het inter­net. De cov­ers van (lifestyle)tijdschriften kun­nen er ook wat van, en cos­met­i­cafab­rikan­ten scher­men al jaren met non­sens als “de 3 teke­nen van het oud­er wor­den”, “de 6 ken­merken van gezond haar” en “5 natu­urlijke ingrediën­ten die zweet­geur tegen­gaan”. Ja ja, en dat alles zon­der parabenen.

Toch ben je er dan nog niet, want dit cijfer­truc­je is veel, ja véél oud­er dan de tv-spot­jes die ons vertellen dat we het waard zijn en dat onze wim­pers voor­taan zo lang zullen zijn als de Afs­luit­dijk. Al in de antieke wereld draaide men zijn hand niet om voor “de 10 gebo­den” of “de zeven wereld­won­deren”.

Het is won­der­lijk hoe sterk de kracht is van het bepaald lid­wo­ord in deze con­struc­ties. Als je het hebt over “zeven wereld­won­deren” is dat best wel indruk­wekkend, maar ja, wie weet zijn er nog wel een paar. Je kunt het ook over “drie mus­ketiers” hebben, maar hoe bij­zon­der is dát nou? Zodra je zegt, “de drie mus­ketiers”, dan zijn dat niet zomaar een paar mus­ketiers meer. Die toevoeg­ing van de betekent: er is iets met deze heren, ze zijn op de een of andere manier uniek, anders dan de rest. En wereld­won­deren zijn veel dun­ner geza­aid dan mus­ketiers, dus dé 7 wereld­won­deren, nou dat is wel wat.

De 7 voordelen van kaas
De 7 voorde­len van kaas

Op dezelfde manier willen al die linkjes op web­sites hun rol als klikaas waar­mak­en. Het punt is alleen: het is best moeil­ijk om er een acht­ste wereld­won­der bij te verzin­nen, en het is ongelooflijk makke­lijk om nog 10 rede­nen te bedenken waarom One Direc­tion de beste boy­band ever is. Oftewel: deze click­baitzin­net­jes moeten steeds super­latiev­er en absur­der wor­den om über­haupt nog de aan­dacht te trekken. En dat gebeurt dan ook.

Gelukkig zijn onze hersens, waarin diezelfde knop­pen zit­ten waar het klikaas op mikt, heel genadig. Na een vol­doende dosis overkill, zeggen ze vanzelf: wat een onzin, hier ga ik niet meer op let­ten. Zoals een klok, die je naar een paar minuten niet meer hoort tikken. En dan wordt click­bait inter­net­muzak, een onn­odi­ge maar onu­itroeibare vervuil­ing van de com­mu­ni­catieomgev­ing. Ik ga maar eens een boek lezen, kijken of daar nog een leuke cliffhang­er in zit.

Winterspelletjes

Mijn favori­ete Win­ter­spe­len­mo­ment kwam nadat Ned­er­land voor de derde keer het podi­um bezette met schaat­sers die goud, zil­ver én brons in de wacht sleepten. In de krant stond toen dat dit heel bij­zon­der was, want “Ned­er­land is het eerste land met drie clean sweeps op één Win­ter­spe­len”.

De derde clean sweep op... één Winterspelen?
De derde clean sweep op... één Win­ter­spe­len?

Maar wacht even. Eén Win­ter­spe­len? Dat is een raar taal­beestje: een woord dat over­duidelijk een meer­voudsvorm is en toch samen optrekt met het tel­wo­ord één. Je kunt niet op een zin­nige manier spreken over één bomen, één drop­jes of één plan­eten – dat is taalkundig onjuist en het voelt ook ron­duit onl­o­gisch. Hoe­zo dan toch die ene Win­ter­spe­len?

Olymp­is­che Spe­len is zo’n term die weliswaar meer­voudig is, maar toch gezien wordt als één geheel – net als verkiezin­gen bijvoor­beeld. Miss­chien voelt het daarom alsof je er één van kunt hebben. Maar in de relatie met andere woor­den zijn dat soort ter­men toch echt een meer­voud. Olymp­is­che Spe­len zijn een inter­na­tion­aal spek­takel; verkiezin­gen wor­den gehouden; de Win­ter­spe­len waren dit jaar in Sot­sji.

Je ziet het ook als je het woord Win­ter­spe­len op een andere manier gebruikt. Neem bijvoor­beeld de vol­gende zin: Er zijn vier Win­ter­spe­len in de Verenigde Stat­en gehouden. Het kan aan mij liggen, maar ik vind die zin (hoewel hij gram­mat­i­caal hele­maal klopt) een beet­je raar klinken. Ik zou eerder zeggen: De Win­ter­spe­len zijn vier keer in de Verenigde Stat­en gehouden. “Spe­len” voelt in deze con­text niet echt als een tel­baar woord.

Lees verder Win­ter­spel­let­jes

Koreaanse calorieën in Groningen

Toen deze week de jong­ste Noord-Kore­aanse kern­proef in het nieuws kwam, moest ik direct denken aan Gronin­gen en aan een Mars-reep. Dat zijn twee zijstap­pen, ja, maar niet zo groot als je denkt.

We weten über­haupt dat Noord-Korea een onder­grondse kern­bom tot ont­ploff­ing heeft gebracht omdat die explosie een schok­golf teweeg­bracht die in andere lan­den te meten was. Net als bij een aard­bev­ing. Ziedaar zijstap één: ook in Gronin­gen is het een en ander te doen over aard­bevin­gen die (indi­rect) door de mens veroorza­akt wor­den.

Fokke en Sukke
Fokke en Sukke op 13 maart 2013

De Groninger bevin­gen zijn wel een tand­je min­der heftig. Dat kun je afme­ten aan hun omvang op “de schaal van Richter” – maar is dat wel zo? De media noe­men bij aard­bevin­gen vaak volau­toma­tisch een mag­ni­tude op de schaal die ver­noemd is naar de Amerikaanse seis­moloog Charles Fran­cis Richter (1900-1985). Het is bij­na alsof die Richter-schaal de enige en onver­mi­jdelijke aard­bev­ingss­chaal is. Niets is min­der waar.

Lees verder Kore­aanse calo­rieën in Gronin­gen