Poging tot staatsgreep bij Coevorden

Het kan je de afgelopen week niet ont­gaan zijn: de poging tot staats­greep in Turk­i­je, waar­bij mil­i­tairen een brug bezetten bij Coevor­den. “Wat?!” roept u dan uit, dier­bare en immer oplet­tende lez­er, “Coevor­den? Dat was toch bij de Bosporus?” En dat klopt als een bus.

Lees verder Poging tot staats­greep bij Coevor­den

Juno en Jupiter

Als je het nieuws een beet­je gevol­gd hebt en de ver­wik­kelin­gen ron­dom de Brex­it, het EK en de Tour niet al je aan­dacht hebben opges­lokt, zal het je zek­er niet ont­gaan zijn dat NASA afgelopen week een sonde in een baan om de pla­neet Jupiter heeft gebracht. Juno is de naam. Juno heeft zelfs zijn eigen Face­book-pag­i­na!

Dit ruimte­vaar­tu­ig zet zich schrap om aller­lei baan­brek­end weten­schap­pelijk onder­zoek te doen. Inclusief zon­nepan­e­len heeft de sonde een diam­e­ter van maar 20 meter; je kunt haar daarom niet (meer) met een tele­scoop zien. Daarom pakken we de Taalei­doscoop en kijken we naar die naam. Juno. Want die is niet toe­val­lig gekozen. Wie of wat was Juno en waarom was Jupiter het doel van deze reis?

Lees verder Juno en Jupiter

Pijlen

Er zijn van die woor­den die aan elka­ar ver­want zijn zon­der dat je het weet. Woor­den die elka­ar vin­den in een ver­haal. Woor­den als hedo­nisme en psy­cholo­gie.

Het begint zo. Hedo­nisme is een drang tot, zoals Van Dale het zegt, “de bevredig­ing van zin­nelijke ver­lan­gens”. En psy­cholo­gie is de studie van de zie­len­roerse­len van de mens. Je kunt de twee natu­urlijk verbinden door je zoi­ets voor te stellen als een psy­chol­o­gisch onder­zoek naar het hedo­nisme, maar kom op. Dat moet beter kun­nen. En dat kan het ook.

Ga even met me mee naar de klassieke oud­heid. Daar komen we een leg­ende tegen die bek­end is onder ver­schil­lende namen: het Ver­haal van Eros en Psy­che, of van Amor en Psy­che, of van Cupi­do en Psy­che. Ik houd het maar op die laat­ste; Cupi­do is de Romeinse tegen­hang­er van de Griekse Eros.

Lees verder Pijlen

Bergnimf

Je herin­nert je van vorige week nog wel de nar­cis, en het ver­haal van Nar­cis­sus. Ik verk­lapte toen al dat een van de meis­jes die ver­liefd wer­den op de mooie Nar­cis­sus ook haar eigen ver­haal heeft. Dat meis­je was een bergn­imf en haar naam is Echo.

Uit een eerdere Taalei­doscoop herin­ner je je miss­chien ook nog Zeus, de opper­god bij de Grieken. Die was net­jes getrouwd met de godin Hera. Wat min­der net­jes was, was dat hij ook wel oog had voor al het vrouwelijk schoon dat er buiten de Olym­pus rond­liep, in de vorm van vrouwen en nim­fen. Kor­tom, onze vriend Zeus zag de wereld als zijn eigen Temp­ta­tion Island avant la let­tre. Hij was deel­ne­mer, jury en spellei­d­ing ineen – mooier kan niet, toch?

Nou ja, niet hele­maal. Want als hoofd­spon­sor had Hera ook nog wel wat in de pap te brokke­len. Zij ver­moed­de wel dat haar man­net­je op zijn uit­stap­jes naar de mensen­wereld aller­lei stoutigheid uithaalde, en probeerde hem dan ook op het­er­daad te betrap­pen.

Lees verder Bergn­imf

Lonely as a cloud

De bloem die in het Engels daf­fodil heet, ken­nen wij als de nar­cis. Ik kom straks nog terug op de oor­sprong van de Engelse naam, maar eerst nar­cis.

Dat woord doet erg denken aan de term voor een per­soon met een obsessieve aan­dacht voor zichzelf en een ogen­schi­jn­lijk zeer groot gevoel van eigen­waarde: een nar­cist. In het Engels heet zo iemand een nar­cis­sist, en dat is maar goed ook. Het is jam­mer dat in het Ned­er­lands het woord “nar­cis­sist” offi­cieel niet bestaat, want het zou een veel mooiere term zijn.

Een nar­cist heet namelijk niet zo omdat hij iets met nar­cis­sen heeft. (Dan zou hij in het Engels wel een “daf­fodil­list” het­en!) Nee, zow­el de nar­cis als de nar­cist ontleent zijn naam aan een prachtige mythe uit de klassieke oud­heid. Het ver­haal van Nar­cis­sus kent ver­schil­lende vor­men, maar dit is de kern.

Lees verder Lone­ly as a cloud

Ta-tuu ta-tuu

Bij het woord sirene denkt bij­na iedereen eerst aan een langsrazende ambu­lance, poli­tieau­to of brandweer­wa­gen. Maar de ety­molo­gie van het woord is te mooi om aan voor­bij te gaan, en voert terug op de Griekse mytholo­gie.

Sire­nen, om de cliffhang­er uit het vorige taalver­haal maar eens op te pakken, zijn geen zeemeer­min­nen. Enige uit­leg is hier op zijn plaats.

Sirene
Sirene

Een zeemeer­min, zo is je waarschi­jn­lijk geleerd, heeft het boven­lichaam van een mens en het onder­lichaam van een vis. Zo staan ze ook te boek, maar klopt dat wel? In afbeeldin­gen is de staart van een zeemeer­min vaak plat, hor­i­zon­taal. En vis­sen hebben een ver­ti­cale, rech­top­staande staart. Het zijn juist de zee­zoogdieren, zoals walvis­sen, dolfi­j­nen en orka’s, die plat­te staarten hebben. Als je de icono­grafie mag geloven, zijn zeemeer­min­nen dus half mens, half zee­zoogdi­er. Maar ze hebben vaak wel weer schubben, en zoogdieren hebben geen schubben; vis­sen wel. Een onduidelijk geval­let­je.

Zeemeer­min­nen zon­gen vaak bekoor­lijk naar voor­bi­j­varende zeel­ieden, die dan schip­breuk leden of over­bo­ord spron­gen, een gewisse dood tege­moet gaand. Hun collega’s de sire­nen had­den daar ook een hand­je van, maar daarmee houdt de gelijke­nis dan ook op.

Lees verder Ta-tuu ta-tuu