Enkele reis naar de hel

Een paar dagen gele­den hoorde ik in Sci­ence Talk, de onvol­prezen pod­cast van Sci­en­tif­ic Amer­i­can, een Engelse uit­drukking die ik niet kende en die me meteen nieuws­gierig maak­te naar meer.

Kate Wong, een evo­lu­tiedeskundi­ge, vertelde daarin over de ijsti­jd van het Saalien. Ze zei, “Start­ing around 195,000 years ago, and last­ing up to 123,000 years ago, the plan­et entered into a glacial phase and kind of every­thing went to hell in a hand­bas­ket.”

Nou ben ik alti­jd in voor een inter­es­sant ver­haal over kli­maatveran­derin­gen of de menselijke evo­lu­tie, maar mijn aan­dacht werd hier meteen weggekaapt door dat won­der­schone idioom. To go to hell in a hand­bas­ket… Prachtig! De beteke­nis is meteen duidelijk. In alledaags Ned­er­lands: naar de klote gaan.

Dante steekt de Styx over op weg naar de hel

Dat er in zo’n zegswi­jze met het the­ma van de onder­w­ereld gespeeld wordt, is niet ver­rassend. Er zijn genoeg uit­drukkin­gen die (in de breedst mogelijke zin) te mak­en hebben met het idee van “ver­slechterende omstandighe­den” en die de hel aan­roepen. Denk aan “door een hel gaan” / go through hell of de ver­wens­ing “loop naar de hel” / go to hell.

Lees verder Enkele reis naar de hel

Kinky konkel

Vanocht­end had besteed­de elk tv-nieuwspro­gram­ma aan­dacht aan de dood van hore­caon­derne­mer Sjo­erd Koois­tra. In het NOS Jour­naal van 8 uur legde Marieke de Vries uit dat de kroeg­mag­naat een con­flict had met bier­brouw­er Heineken. Jaren­lang had­den ze samengew­erkt, maar, zo zei De Vries, “blijk­baar is er een zware kink in die kabel gekomen, in de relatie met Heineken”.

"... een zware kink..."

Dat er een spreek­wo­ordelijke kink in de kabel kan zit­ten, pri­ma. Maar of die kink ook zwaar kan zijn? Ik betwi­jfel het.

Lees verder Kinky konkel

Dikke dame

Het is alweer een tijd gele­den, maar ik herin­ner het me nog als de dag van gis­teren. Ik sprak met een col­le­ga over idiomen. Dat zijn uit­drukkin­gen zoals “hij heeft het achter de elle­bo­gen”, waar­bij het hele gezegde iets anders betekent dan de let­ter­lijke beteke­nis van de woor­den erin.

Deze col­le­ga was een Amerikaanse, en sprak voortr­e­f­fe­lijk Ned­er­lands. Zij had een speels the­o­ri­et­je dat die gekke Ned­er­lan­ders een soort onder­be­wuste stank­fix­atie had­den, want twee van haar favori­ete Ned­er­landse idiomen had­den daarmee te mak­en. Dat waren: iemand een poepie lat­en ruiken en hij stinkt een uur in de wind.

Ik kan me goed voorstellen dat dit haar ver­make­lijk in de oren klonk, want idiomen in een andere taal klinken vaak in eerste instantie heel raar. Als je een Frans­man hoort zeggen dat je “han­den en voeten moet doen” om een prob­leem om te lossen (faire des pieds et des mains), dan snap je miss­chien best wel dat dat hemel en aarde bewe­gen betekent, maar het is toch ook kod­dig.

Lees verder Dikke dame

Sunday star

Het is al weer ruim een maand gele­den dat Neer­lands trots in zwarte boeken een onu­itwis­bare indruk maak­te op een ver­slaggev­er van het tijd­schrift Van­i­ty Fair door te zeggen dat ze een “Sun­day child” was. Waarop de inter­view­er natu­urlijk reageerde met een wel­ge­meend “Par­don­neke?” (maar dan in het Engels).

Zondagskind
Zondagskind

Want het begrip zondagskind mag dan in Ned­er­land geen verdere uit­leg beho­even, dat wil niet zeggen dat je het blind­el­ings kan ver­tal­en naar het Ben­gaals of Slowaaks (of naar het Engels!) en verwacht­en dat men snapt wat je bedoelt. Het is er een in de cat­e­gorie: “Toen dat gebeurde, werd ze roze geki­eteld”. (Als je het Engelse idioom niet kent, is die zin zow­el onzin­nig als ongrap­pig.)

Toch wer­den mijn taalvoel­s­pri­eten wel geki­eteld door deze uit­spraak van film­ster Carice van Houten. Want: hoe zeg je dan wel in het Engels dat iemand een zondagskind is? Ik had wel een kreet die meteen in me opkwam, maar toch – eerst even het grote Van Dale ver­taal­wo­or­den­boek ger­aad­pleegd. En wat staat daar tot mijn opper­ste ver­baz­ing?

Lees verder Sun­day star

Shot

Afgelopen week­end stond het met grote let­ters in de hoofd­kop op de voor­pag­i­na van het NRC. Leest u even mee: Bush geeft economie VS ‘injec­tie in de arm’. Injec­tie in de arm, ja ja. Met of zon­der aan­hal­ing­stekens, het klinkt even gekun­steld als mis­plaatst. Ik snap heus wel wat ze bedoe­len, daar ligt het niet aan. Het is een let­ter­lijke ver­tal­ing van de Engelse idioma­tis­che uit­drukking a shot in the arm.

Het duurt maar héél even!
Het duurt maar héél even!

Een idioma­tisch uit­drukking (of idioom) is een com­bi­natie van woor­den waar­van de beteke­nis niet de optel­som is van de let­ter­lijke beteke­nis van de bestand­de­len. Zo heeft nu komt de aap uit de mouw niets te mak­en met apen of mouwen, en als je met iemand nog een appelt­je te schillen hebt, ben je beslist niet van plan om met een dun­schiller in zijn fruit­mand te duiken.

Op pre­cies dezelfde manier heeft a shot in the arm niets te mak­en met het toe­di­enen van een injec­tie in een van de boven­ste lede­mat­en. A shot in the arm is iets dat een prob­leem niet wezen­lijk oplost, maar het wel een stim­u­lans, een tijdelijke duw in de goede richt­ing geeft, om de oploss­ing zo op weg te helpen.

Lees verder Shot