Jaren 80 vs. jaren ’80

Veel mensen hebben een decen­ni­um waar ze zich nos­tal­gisch mee ver­bon­den voe­len. Je bent dan bijvoor­beeld een “kind van de jaren 90”. Of moet dat zijn: “kind van de jaren ’90” – mét apos­trof?

Je schri­jf dat leesteken er soms wel bij en soms niet. Wij leggen uit hoe het zit!

Waar hebben we het over?

Het gebruik van cijfers in geschreven com­mu­ni­catie vraagt om een keuze tussen de rekenkundi­ge notatie en een schri­jfwi­jze met woor­den. In bei­de gevallen zijn er spel­regels.

Betekenis en gebruik

  • De jaren 80 is de cor­recte manier om te ver­wi­jzen naar (vooral­snog) de jaren 1980.
  • De jaren ’80 is een alter­natieve schri­jfwi­jze die je geregeld tegenkomt, maar die als onjuist (of “min­der cor­rect”) geldt.

Waarom hoef je die apos­trof niet voor het cijfer te plaat­sen?

Hij werkt hier als weglat­ing­steken en sug­gereert dus dat er let­ters of cijfers uit de tekst zijn weggevallen (zoals bijvoor­beeld in het woord z’n de let­ters “ij” zijn ver­wi­jderd en ver­van­gen door een apos­trof). Die wegge­lat­en tekens zouden hier zijn: 19. Want de “80” in jaren 80 staat voor “1980”.

Maar de vraag is niet of dat getal 80 iets anders verte­gen­wo­ordigt. De vraag is of er een gespro­ken tek­st­deel is wegge­lat­en dat je in de nor­male spreek­taal wel zou horen. En dat is niet zo, want ver­reweg de meeste mensen zouden niet voluit “de jaren 1980” zeggen. Dat klinkt een beet­je vreemd. De gang­bare vorm is sim­pel­weg: de jaren 80.

Het feit dat we het over de jaren 80 van de twintig­ste eeuw hebben, is hier impli­ci­et al gegeven. Het is niet gebruike­lijk om die “19-” uit te spreken en dus hoef je hem ook niet te ver­van­gen door een weglat­ing­steken.

Voorbeelden

  • De pop­muziek van de jaren 80 is de beste van alle­maal.
  • De jaren 50 waren in Europa een peri­ode van wederop­bouw.
  • In de jaren 10 waren vooral super­helden­films heel suc­cesvol.

Even opletten

Aan dat laat­ste voor­beeld zie je meteen al waar de schoen soms wringt. Want de “jaren 10” waar die zin over gaat zijn de jaren 10 van de 21e eeuw, niet de 20e eeuw.

In som­mige gevallen kun je daarom beter de eeuw erbij ver­melden, om ver­war­ring te voorkomen.

  • De stomme films van de jaren 10 van de twintig­ste eeuw mar­keer­den een bloeiperi­ode voor Hol­ly­wood.
  • De jaren 90 van de acht­tiende eeuw vor­m­den een tur­bu­lent hoofd­stuk in de Franse geschiede­nis.

Weetje

Je zag het al in het blok­je hier­boven en de voor­beelden daar­bij: je kunt getallen natu­urlijk ook uitschri­jven, als woor­den. Denk aan “13e eeuw” vs. “der­tiende eeuw”.

Pre­cies het­zelfde geldt ook voor de jaren 80 en soort­gelijke aan­duidin­gen. Je kunt immers ook schri­jven: de jaren twintig, de jaren zes­tig, de jaren tachtig.

Sterk­er nog, dát is de vorm die vol­gens de meeste taalau­toriteit­en de voorkeur heeft, omdat dat het pret­tigst leest. Dus in alle voor­beelden hier­boven kun je de getallen ook ver­van­gen door het rel­e­vante cijfer­wo­ord.

Bonus-weet­je:
In som­mige gevallen kun je juist beter wél het weglat­ing­steken erbij zetten. Vaak is dat bij een ver­wi­jz­ing naar spec­i­fieke jaar­tallen (in plaats van decen­nia).

Als je bijvoor­beeld naar de eerste werel­door­log ver­wi­jst als de oor­log van 1914-1918, maar dan zon­der de bei­de 19-’en, dan zou je schri­jven: de oor­log van ’14-’18.

2 gedachten over “Jaren 80 vs. jaren ’80”

  1. Nou, ik weet zek­er het op school ander­som te hebben geleerd (dus de jaren 80 fout, de jaren '80 goed, boven­di­en, ook goed: de jaren 1980, het laat­ste zelfs bij voorkeur). Met als argu­men­tatie dat de korte vorm '80 een verko­rt­ing was van (het in cijfers geschreven) 1980, in de "schoolargu­men­tatie" ging het nooit over de uit­spraak van het een en ander. En ik heb het ook steeds zo toegepast, dus ik heb, indi­en met cijfers, alti­jd geschreven: de jaren 1980. Maar het is mij dan waarschi­jn­lijk gewoon fout onder­wezen; jouw argu­men­tatie komt heel steekhoudend op mij over. Ik maak er voor­taan dan maar "de jaren 80" van (of, want zelfs beter dus, "de jaren tachtig", al schreef ik het ook weleens op die laat­ste manier).

    Iets anders, en naar ik denk een spaak in het wiel stek­end als je een zekere analo­gie wilt houden met (het uit­ge­spro­ken) "de jaren tachtig" (van bijvoor­beeld de twintig­ste eeuw): wat te denken van "de jaren "nul"", waar de mensen het steeds over hebben, sprek­end over het eerste decen­ni­um van de huidi­ge of, eventueel, een andere eeuw? Dat zeg je zo toch niet goed? Net als dat het, voluit gezegd, bijvoor­beeld de jaren negen­tien­hon­derd­tachtig zou zijn, zou het, voluit gezegd - en, naar ik denk, op de enige juiste manier gezegd -, toch wor­den: de jaren twee­duizend, en toch niet: de jaren "twee­duizend­nul" (ik kri­jg hier, ter­wi­jl ik dit schri­jf, in de tekst dan ook een rood kringelt­je onder, maar kri­jg dat eerlijk gezegd ook bij twee­duizendzeven)? Dus van­daar toch ook niet te schri­jven: de jaren nul, 00, 0, '00 of '0, maar wel: de jaren twee­duizend of de jaren 2000 (en negentienhonderd/1900, et cetera)?

    1. Dank je voor je uit­ge­brei­de com­men­taar, Jack! Het is heel goed mogelijk dat je dit des­ti­jds anders hebt geleerd op school -- de taal evolueert con­tinu en wat geldt als "cor­rect" of "juist" veran­dert voort­durend. De taal­regels zijn eerder een (opzettelijke) rem op die ontwik­kel­ing dan dat de regels de taal mak­en. Maar anno 2019 is vol­gens de meeste taalau­toriteit­en de stand van zak­en: "jaren tachtig" heeft de voorkeur, gevol­gd door "jaren 80", met "jaren '80" als out­sider.

      En je hebt hele­maal gelijk: je kunt natu­urlijk ook zeggen en schri­jven "de jaren 1980". Dat is zek­er niet fout. Maar mijn gevoel is dat ver­reweg de meeste mensen zelden "de mode van de jaren 1930" of "het poli­tieke land­schap van de jaren 1990" zullen zeggen. Het voelt meer vanzelf­sprek­end aan om dan "jaren 30" en "jaren 90" te zeggen. En in dat geval laat je dus niet bewust het woord/cijfer "negen­tien" weg; je wilde het über­haupt niet zeggen, en dus is er geen sprake van weglat­ing. Dat is althans de log­i­ca achter het niet schri­jven van de apos­trof. Ik kan daar best in mee­gaan.

      Overi­gens is het in het Engels wél gebruike­lijk om een apos­trof te plaat­sen in decen­ni­u­maan­duidin­gen zoals the ’80s. Daar hanteren ze dus pre­cies de omge­keerde log­i­ca, al zie je ook in het Engels wel degelijk bei­de vor­men in gebruik. Toch is er een groot ver­schil met het Engels: de meer­voudsvorm die in het NL ont­breekt. Wij zeggen niet "de tachti­gen" of "de 80'en" of zoi­ets. En in het Engels is het wél gebruike­lijk om de eeuwnum­mer­ing erbij te zeggen en te schri­jven. Denk aan the 1930s, the 1790s, the 2010s. De vuistregel is dan dat je de eeuw­ci­jfers kunt weglat­en als je het hebt over een decen­ni­um in de afgelopen 100 jaar. Dus het verko­rten van the 1940s tot the ’40s is pri­ma. Maar met the 1340s zou je dat niet snel doen. Ten­z­ij je in gesprek bent onder his­tori­ci die het alleen over de 14e eeuw hebben, miss­chien.

      En dan de jaren nul. Ik ben het hele­maal met je eens dat de jaren "0", van welke eeuw ook, vreemd klinken. Zelfs de jaren tien hebben een beet­je een bijs­maak voor mij. Pas vanaf de jaren twintig gaat het voe­len als een fijne omschri­jv­ing. Waarom, dat weet ik niet. De ter­men "de jaren nul" en "de jaren tien" bestaan wel degelijk en zijn ook in gebruik, zij het min­der dan de daaropvol­gende decen­nia. Maar, net als jij, zou ik niet snel "de jaren twee­duizend­nul" zeggen, al voelt "de jaren twee­duizend­tien" alweer iets beter. Veel hangt af van de con­text: het is wat formeel, maar als het kan, zou ik eerder schri­jven "het eerste decen­ni­um van de 21e eeuw" of "de peri­ode van 2000-2010" of zoi­ets.

Wat vind jij?