Als je, met spuitbus in de hand, je klaarmaakt om een mooie wandschildering te maken op de schuur van de buren, moet je voor je goed fatsoen wel weten hoe dat heet. “Graffiti” of “grafitti” – welke letter wordt nou verdubbeld, de f of de t?
Waar hebben we het over?
De spelling van woorden uit een vreemde taal is soms lastig, zeker als een verkeerd gespeld woord op het oog dezelfde uitspraak heeft als de juiste spelling.
Om het nog ingewikkelder te maken is het Nederlands soms wat eigenzinnig bij het verdubbelen van medeklinkers in leenwoorden. Denk aan mayonnaise (internationaal) → mayonaise (NL), of mafia (internationaal) → maffia (NL).
Betekenis en gebruik
- Graffiti is een opschrift of tekening die (vaak) met een spuitbus op (bijvoorbeeld) een muur is gemaakt.
- Grafitti is een misspelling van graffiti.
Voorbeelden
- Die graffiti op de garagedeur is eigenlijk best mooi.
- Het verwijderen van graffiti is soms lastig werk.
Even opletten
In het Nederlands wordt graffiti soms uitgesproken met de klemtoon om de eerste lettergreep, bijna zoals het Engelse woord gravity. Dat is inmiddels een geaccepteerde vernederlandste uitspraak, maar oorspronkelijk ligt de klemtoon op de middelste lettergreep, zoals in het woord politie: [gra-FIE-tie].
Die tweede uitspreek is ook meer in lijn met de internationale conventie, bijvoorbeeld in het Engels en Italiaans (waar dit woord vandaan komt; zie hieronder).
Weetje
Het woord graffiti geldt in het Nederlands als een enkelvoud, maar het is van oorsprong een meervoudsvorm.
In het midden van de 19e eeuw ontdekten archeologen in de Romeinse stad Pompeii, die herontdekt was na eeuwen onder het as en puin van een vulkaanuitbarsting te hebben gelegen, op muren gekrabbelde teksten en tekeningen. Zo’n tekening noemden ze een graffito, een “krabbeling”. Het meervoud van graffito is, je raadt het al, graffiti.
Er zijn ook andere voorbeelden bekend uit de klassieke oudheid, bijvoorbeeld uit Griekenland en Egypte. Al voor 1880 had de betekenis van graffiti zich al verbreed tot “recent aangebrachte tekeningen op openbare plaatsen”. Graffiti is dus zeker niet iets van de laatste decennia!
Juist de wetenschap dat het om een van oorsprong italiaans woord gaat, verleidt me om (telkens als ik twijfel) te gokken op “grafitti” ipv. “graffiti”. Er zijn nl. heel veel bekende italiaanse woorden met juist die “-tti” uitgang, bijvoorbeeld “convitti”, “afflitti”, “trascritti”, om maar niet te noemen “confetti” en “spaghetti”. Ik heb het opgezocht, er zijn kennelijk slechts 4 andere italiaanse woorden die eindigen op “-ffiti”.
Leidraad moet kennis van de (italiaanse) uitspraak zijn, met een lange klinker op de 2e lettergreep, ipv. de korte ‘i’ die volgt met een “-itti” uitgang. Maar als nederlanders dan zo vaak vervallen in “gravity”, is die hulplijn zoekgeraakt.
Goed punt, Kristofer! Mijn kennis van het Italiaans is ontoereikend om hier met enig gezag over te kunnen spreken. Voor zover ik weet is de vraag of een woord in het Italiaans bij de laatste medeklinker een enkele of dubbele letter krijgt niet een kwestie van “verdubbeling” zoals bij het Nederlandse kop > koppen. Maar de spelling in het enkelvoud wordt wel behouden in het meervoud. Zo wordt fusillo dus fusilli, beide met twee l’en. En zo wordt maccherone > maccheroni (bij ons: macaroni), beide met één n.
Over de uitspraak – tja, wie zal het zeggen, waarom sommige woorden niet goed willen “landen” in een andere taal. Als ik een euro had voor elke keer dat ik in de lage landen iemand het Engelse idea hoorde uitspreken als “ai-die” in plaats van “ai-die-ah”, dan kon ik bij de osteria een héél groot bord tortellini bestellen. ;)