Misschien denk je wel, na het zien van van de titel van deze TaalTip: wacht eens even, dat moet toch zijn: ten ene male? En ja, dat is óók een schrijfwijze die je geregeld tegenkomt – maar het is niet de goede…
Waar hebben we het over?
Het Nederlands kent een aantal woorden en uitdrukkingen die voortkomen uit naamvalsvormen die we niet meer actief gebruiken. Omdat we die oude taalregels niet meer paraat hebben, wordt het lastig om te weten welke schrijfwijze de juiste is.
Betekenis en gebruik
- Ten enenmale is een bijwoordelijke verbinding en betekent: volkomen, totaal, geheel en al.
Het heeft dus niets te maken met “nog één keer”, “eenmaal” of “de eerste keer”!
Omdat het werkt als een bijwoord, zegt deze uitdrukking in de zin iets over een werkwoord of over een bijvoeglijk naamwoord.
Voorbeelden
- Ze waren ten enenmale vergeten om voor hun project subsidie aan te vragen.
- Pieter dacht dat hij een perpetuum mobile had uitgevonden, maar de natuurwetten maken dit ten enenmale onmogelijk.
Even opletten
In veel gevallen zul je een uitdrukking als ten enenmale willen vermijden. Niet omdat het fout is, maar omdat het steeds minder gebruikt (en dus begrepen) wordt en vaak onnodig deftig of formeel klinkt.
Maar in andere gevallen, bijvoorbeeld als je de nadruk wilt leggen op het feit dat iets he-le-maal onmogelijk is, kun je juist wél kiezen voor “ten enenmale onmogelijk”.
Weetje
Het woord enenmale is een buitenbeentje: het komt alleen voor in de uitdrukking “ten enenmale”.