Het zijn maar vier kleine lettertjes, het Engelse woord ware, en toch kun je er ver mee komen. Het is de tegenhanger van het Nederlandse woord waar, in de betekenis van goederen, producten; denk aan eetwaar en koopwaar.
Ware komt (net als waar in het Nederlands) voor in allerlei combinaties, die meestal aangeven van welk materiaal of voor welk doel de producten gemaakt zijn: tinware, tableware, earthenware, chinaware, etc.
Hard en soft
De bekendste leden van de familie Ware zijn nu toch wel hardware en software – twee woorden die het Engels inmiddels heeft geëxporteerd naar nagenoeg alle andere moderne talen. Je zou misschien denken dat deze twee woorden ongeveer even oud zijn, als een soort tweeling, maar niets is minder waar. Software dateert van rond 1960 en is dus nog een jonkie, maar hardware bestaat al minstens sinds de vroege zestiende eeuw!
De oudste betekenis van hardware is simpelweg “ijzerwaren”, en dat betekent het nu nog steeds. In het midden van de negentiende eeuw groeide de reikwijdte van het woord en ging het ook “wapentuig” betekenen. Een eeuw later werd het voor het eerst gebruikt in de betekenis die nu het meest gangbaar is: om de componenten van machines en werktuigen mee aan te duiden.
De onovertroffen Oxford English Dictionary geeft de volgende definitie: “The physical components of a system or device as opposed to the procedures required for its operation.” En daarmee heb je ook meteen de overstap naar “software”. Software is dus een nieuwe afgeleide van het veel oudere hardware, maar heeft er wel meteen een nieuwe betekenis aan toegevoegd.
Meer en meer
Maar daarmee is het verhaal nog lang niet afgelopen. De computertak van de familie Ware breidt zich inmiddels vlot uit met nieuwe namen voor speciale soorten software. In deze gevallen is -ware dus een suffix geworden dat verwijst naar software zonder dat dat soft- erbij staat.
Het internet heeft inmiddels freeware en shareware opgeleverd, om programma’s aan te duiden die, respectievelijk, gratis zijn of die je een tijdje gratis mag uitproberen (een ander woord voor shareware is trialware). Software die je voor je plezier gebruikt is funware. Firmware is programmatuur die computermakers diep in het hart van je computer stoppen en die jij, als het goed is, nooit ziet.
Software-experimenten die eigenlijk te licht zijn voor woorden en dus in damp opgaan, zijn al omschreven als vaporware. Het omgekeerde, namelijk programma’s die met de jaen veel te ingewikkeld en groot zijn geworden, worden ook wel bloatware genoemd.
Biertje? Behaatje?
Programmeurs die het niet om het geld maar om de lol te doen is, hebben andere vormen van vergoeding verzonnen, met bijbehorende naamgeving. Bij postcardware wil de maker alleen een ansichtkaartje ontvangen, en bij e‑mailware moet je hem een mailtje sturen. De maker van pintware wil graag dat je hem eens op een pilsje trakteert. Gebruik je een programma dat careware of charityware is, dan mag je zelf bepalen of je bij de arme sloeber die het gemaakt heeft iets in de hoed wilt gooien.
Er is – terzijde en ten slotte – een leuke wending in dit geheel, die helemaal niets te maken heeft met computers, maar met iets veel zinnelijkers, namelijk damesondergoed. Fabrikant Triumph heeft binnen zijn collectie underwear-producten al jaren een luxe serie die “Softwear” gedoopt is. Zo zie je dat in de taal de overstap van stoere ijzerwaren naar zinnelijke ondermode uit slechts twee kleine schreden bestaat.
Rare but ware.