Beetje raar

Het is een beet­je raar, maar er is een hbo-oplei­d­ing Oriën­taalse Tal­en en Com­mu­ni­catie. Je kunt cur­sussen vol­gen in oriën­taals buik­dansen. In menige keuken wor­den oriën­taalse recepten bereid. En, zoals gezegd, dat is een beet­je raar.

Want wat doet die s daar? Die s aan het eind van oriën­taals, die daar als een soort slun­ge­lende hangjon­gere niets loopt te doen. Ik bedoel: kijk nou naar het woord oriën­taal. Dat betekent pre­cies het­zelfde, maar dan zon­der die s.

Gebroederlijk bij elkaar
Gebroed­er­lijk bij elka­ar

Iets wat oriën­taal is, heeft te mak­en met de Oriënt, het Oost­en. Of, met een paar meer dichter­lijke woor­den: het Ocht­end­land, de Lev­ant. Daar waar de zon opkomt. De min­der bek­ende evenknie daar­van is occi­den­taal: dat zijn din­gen die te mak­en hebben met de Occi­dent, het West­en – het Avond­land, waar de zon onder­gaat.

Lees verder Beet­je raar

Grijs

In mijn nieuwe woon­plaats, Amstelveen, werd ik uitgen­odigd voor een offi­ciële bijeenkomst voor nieuwe bewon­ers. Daar­bij waren aan­wezig: de burge­meester, de meeste wethoud­ers, een hand­vol func­tionaris­sen en vele tien­tallen nieuw­bakken stadsgenoten.

Deze bijeenkomt bleek onverwacht een klein taalfeest te zijn. Twee din­gen zijn me in het bij­zon­der bijge­bleven.

Het eerste was hoe robu­ust en krachtig én flex­i­bel en plooibaar taal is. In Ned­er­land zijn we zo sterk geneigd om te denken, en te oorde­len, alsof er maar één juiste manier is om onze taal te bezi­gen. Er is één cor­recte spelling voor een term, één juiste ver­voeg­ing voor een werk­wo­ord – er is maar één Ned­er­lands.

Begri­jp me niet ver­keerd, ik snap ter­dege dat het voorde­len heeft om een stan­daard­taal te hebben. En ik bepleit beslist niet dat ineens zomaar alles mag en kan. Maar je moet wel met bei­de benen in de echte wereld staan, en in die wereld zijn er meerdere Ned­er­land­sen. Uit al die Ned­er­land­sen is een amal­gaam ges­meed dat we beschouwen als het alge­meen aan­vaarde, “fout­loze” Ned­er­lands. Maar dat is een keuze. En een momen­top­name.

Lees verder Gri­js

Aaibaar

Het is won­der­lijk hoe snel din­gen op hun kop kun­nen komen te staan. Vorige week zag ik in de krant een kop bij een artikel over de ver­jaardag van de draag­bare cas­sette­spel­er: “Walk­man (oer-iPod) bestaat der­tig jaar”. Maar hoe lang is het gele­den dat de iPod werd uit­gelegd met ter­men als “de walk­man van de 21ste eeuw”? Nog geen acht jaar.

Ah, de goeie oude tijd...
Ah, de goeie oude tijd...

In min­der dan een decen­ni­um is ons begrip van kleine muziek­spel­ers ken­nelijk gegaan van een iPod is een walk­man, maar dan anders naar een walk­man is een iPod, maar dan anders. In het eerste geval betekent “anders”: beter, gea­vanceerder. In het tweede geval betekent het: ver­oud­erd,  achter­haald.

Ik vind dit inter­es­sant, omdat het weer­spiegelt hoe wij mensen in wezen luie, ego­cen­trische wezens zijn.

Lees verder Aaibaar

Toetssteen

Nu de Tour de France weer voor­bij is, begint in de wiel­er­sport het seizoen van de cri­teri­ums, zo hoor ik in zowat elk tv-jour­naal. Nou heb ik niet veel met wiel­ren­nen, maar dat woord­je viel me toch wel op. Cri­teri­ums.

Daar win je geen criterium mee...
Daar win je geen cri­teri­um mee...

Wacht even… Datum, data. Muse­um, musea. En ook cri­teri­um, cri­te­ria – toch? Maar nee, iedereen heeft het con­se­quent over “cri­teri­ums”. Ken­nelijk is dat in deze con­text hele­maal aan­vaard­baar, en het woor­den­boek beves­tigt dit. Ter­wi­jl een zin als We gaan de resul­tat­en op basis van twee ver­schil­lende cri­teri­ums beo­orde­len toch door de meeste mensen als incor­rect zal wor­den gezien.

Van Dale geeft ook het woord cri­te­ria als meer­voud van cri­teri­um in de zin van wiel­er­ronde, maar dat heb ik in de media nog niet geho­ord. Ken­nelijk is het cri­teri­um, cri­te­ria = beo­orde­len en cri­teri­um, cri­teri­ums = fiet­sen.

Lees verder Toetssteen

Aan het ziekbed

Miss­chien doe ik wel veel te moeil­ijk. Miss­chien is er wel niets aan de hand, toch? Zou kun­nen. Ja, ik maak me vast druk om niets.

Maar toch. Elke keer dat ik een zin zie of hoor langs­flit­sen waarin iemand zich ergens in moet bek­wa­men en daar­voor naar een “clin­ic” ges­tu­urd wordt, denk ik… dat zeg je toch niet? Ik bedoel, dan gaat het van: Nee, Janine kan mor­gen niet komen, die is dan op taek­won­do­clin­ic. Of: Wilt u ook uw kaart­spel ver­beteren – kom dan naar onze klaver­jasclin­ic.

Clin­ic?!? Bij een klaver­jasklin­iek denk ik aan een insti­tu­ut voor de geestelijke gezond­hei­d­szorg waar mensen behan­deld wor­den die de hele tijd com­pulsief-neu­ro­tisch kaarten moeten leggen. Zeg cur­sus. Zeg train­ing. Zeg work­shop. Zeg the­madag. Zeg mas­ter­class. Maar alsje­blieft, zeg geen “clin­ic”.

Zo ziet een golfclinic eruit – kennelijk
Zo ziet een golf­clin­ic eruit – ken­nelijk

Lees verder Aan het ziekbed

Chimpansee

Een col­le­ga stapte op me af met een gezicht dat stond op 50% schater­lach en 50% veront­waardig­ing. En achter­af snap ik wel waarom.

In haar hand hield ze een for­muli­er dat ging over een andere col­le­ga, die zich nog de dit­jes en dat­jes van de Ned­er­landse taal en cul­tu­ur eigen aan het mak­en is. Het ogen­schi­jn­lijke doel van het gewraak­te for­muli­er was, denk ik, om een momen­top­name te mak­en van de voort­gang van col­le­ga num­mer twee op het nobele pad naar een vol­waardig geïn­te­greerd pold­er­lan­der­schap.

De instantie die dit alle­maal bestiert is vol­gens mij het min­is­terie van WWI (Won­ing, Wijken en Inte­gratie), en het zin­net­je dat col­le­ga één op het for­muli­er aan­wees sprak al boekde­len over hun men­tal­iteit. Ik citeer: “Heeft de inburg­er­aar Ned­er­lands gepraat?” En dan zo’n fijn ja/nee-blok­je waar je je antwo­ord in kunt vullen.

Lees verder Chim­pansee