Einder

Als je het goed beschouwt is het nog niet zo heel lang gele­den dat “zo ver het oog reikt” de grens mar­keerde van het einde van de wereld. Er werd natu­urlijk wel gereisd, maar voor veel mensen voltrok zowat het hele lev­en zich bin­nen de begren­z­ing van hun eigen dorp, stad of streek. Als je te ver van huis dwaalde, dan zou je wel eens van de rand van de wereld af kun­nen vallen.

De oude Grieken had­den overi­gens al door dat de aarde bolvorm­ing moest zijn, omdat ze zagen dat de romp van een schip eerder over de ein­der verd­ween dan de mast. (De goede oude Eratos­thenes had daar nog het een en ander over te vertellen.) Die ken­nis ging niet ver­loren met het einde van de klassieke beschavin­gen, zoals vaak wordt gedacht, maar bleef wel voor­be­houden aan de hap­py few die een gede­gen oplei­d­ing had­den genoten. Tot ver na de Mid­deleeuwen geloofde de gewone man nog in een plat­te aarde.

Lees verder Ein­der

Wat een type, die Louis!

Van­daag werd ik blij ver­rast door de jong­ste hom­mage op de start­pag­i­na van Google. Om de zoveel tijd passen ze daar het Google-logo aan om een bepaalde per­soon of gebeurte­nis in het zon­net­je te zetten. Van­daag doen ze dat zo.

Ik kon het plaat­je niet echt thuis­bren­gen, afgezien van een duidelijke laat-19e-eeuwse uit­stral­ing. Gelukkig hoef je alleen maar door te klikken om te ont­dekken dat hier de 224ste geboortedag gevierd wordt van Louis Daguerre – de uitvin­der van de daguer­rotype, een voor­lop­er van de mod­erne fotografie.

Meteen sloeg ik aan het mijmeren. Want beeld­taal is ook een soort taal, net als woord­taal, lichaam­staal, gebarentaal, tooitaal etc. Beeld­taal is van alle tij­den, maar de komst van de fotografie was een heuse rev­o­lu­tie. Daar­voor bestond alle beeld­taal – van de zeven­tien­duizend jaar oude rot­stekenin­gen in Las­caux tot de real­is­tis­che schilderkun­st van de negen­tiende eeuw – uit afbeeldin­gen die gefil­terd waren door mensen­herse­nen. Met de fotografie had­den we voor het eerst een instru­ment dat een beeld van de wereld kon vast­leggen zoals hij echt was. Een heuse par­a­digm shift, van welke er geen weg terug meer was.

Lees verder Wat een type, die Louis!

In vorm blijven

Onlangs kwam ik een woord tegen dat ik nog nooit geho­ord had – en dat is alti­jd een genoe­gen. Het woord in kwest­ie was ook nog eens een heus juweelt­je: skeuo­morf.

Dat is er zo een waar­van je al op het eerste gezicht zegt: wát?! Vagelijk herken je deel twee wel uit woor­den als anamorf of het Engelse mor­ph­ing, maar het geheel bli­jft ondoor­gron­delijk. Ik zal je uit je lij­den ver­lossen.

Nepnaad
Nep­naad

Het Griekse skeu­os betekent “vat” of “gereed­schap”, en mor­phe betekent vorm. Een skeuo­morf is dan ook iets dat (deels) de vorm heeft van een bek­end, oud­er object, ter­wi­jl het dat object niet is. Een paar voor­beelden ver­duidelijken dat.

Nadat vrouwen ein­delijk kon­den geni­eten van het gemak van naad­loze panty’s, ver­zon­nen fab­rikan­ten weer panty’s met een nep­naad om dezelfde look te behouden. Een skeuo­morf. En om bij dames­mode te bli­jven: er zijn schoe­nen te koop met een gesp die geen enkele func­tie meer vervult. Die is er gewoon opge­naaid op de plaats waar schoe­nen vroeger echt een gesp had­den – nog een skeuo­morf. Ned­er­land staat vol met huizen die van buiten van bak­steen lijken te zijn, maar waar­van de echte (achterliggende) muren van beton zijn. Die bak­steen is er alleen voor de aan­blik – een skeuo­morf dus. Lees verder In vorm bli­jven

Dorst!

Ze bew­eren wel eens dan een beeld meer zegt dan duizend woor­den. En op zijn tijd is dat zek­er waar. Maar een woord kan ook meer zeggen dan duizend beelden. Niet voor niets zijn er zoge­naamde “gevleugelde woor­den” die de eeuwen trot­seren en de bijbe­horende beelden verre over­leven.

Voor­beelden zijn er te over: Alea iac­ta est – A rose by any oth­er name would smell as sweet – Ich bin ein Berlin­er – L’état, c’est moi – Het land van de dorst.

Nou ja… oké, die laat­ste is miss­chien nog niet hele­maal doorge­dron­gen tot de cul­turele canon van onze beschav­ing. Maar wat mijn jong­ste zoon betre­ft kan dat niet lang meer duren.

Op weg naar een nieuw avontuur...
Op weg naar een nieuw avon­tu­ur...

De voorgeschiede­nis is deze. Ik wist dat de nieuwe film van Steven Spiel­berg in pre­mière zou gaan, en dat die gebaseerd was op de avon­turen van ieders favori­ete Brus­selse reporter, Kuif­je. Tinti­nofiel als ik ben, heb ik natu­urlijk samen met mijn zoons de drie boeken gelezen waar het ver­haal van de film aan ontleend is: De krab met de gulden scharen, Het geheim van de Een­hoorn en De schat van Schar­lak­en Rack­ham.

Lees verder Dorst!

Stroop in je hersens

Het schi­jnt een droom te zijn die veel mensen hebben. Je probeert je voort te bewe­gen, maar je benen werken ver­traagd, alsof je door een zwem­bad met stroop aan het lopen hebt. Het toe­val wil dat er een inter­es­sant psy­chol­o­gisch ver­schi­jnsel is dat daar erg op lijkt en dat ook nog eens het Stroop effect heet.

Met stroop in je hersens heeft dat echter niets te mak­en. De naam is ontleend aan de ont­dekker van dit kinkje in de hersen­ket­ting: de Amerikaanse psy­choloog John Rid­ley Stroop (1897-1973). Wat is er aan de hand?

Ons brein heeft een tal­ent voor patroon­herken­ning. We hebben het niet door, maar die gri­jze cellen zijn de hele tijd bezig om de kleine flard­jes werke­lijkheid die onze zin­tu­igen aan ons doorgeven om te tov­eren in iets dat aan­voelt als een coher­ent geheel.

Zo ook met taal. Wij proberen, alle tegen­werk­ing ten spi­jt, zo effi­ciënt mogelijk beteke­nis toe te ken­nen aan de let­ters en woor­den die we tegenkomen. Daarom ver­gis­sen we ons soms en lezen we iets anders dan er echt staat. En draoam lkut het je pmi­ra om dzee zin te begepir­jn, al saatn de lretets hmalaeel door eak­lar.

Lees verder Stroop in je hersens

Onze hartelijkste gelukwensen

Afgelopen week­end was het feest voor honkbalmin­nend Ned­er­land. En voor iedereen die een zwakke plek heeft voor under­dogs. Zelfs iemand die nou niet echt een sport­fanaat is, zoals ik, kan een glim­lach niet onder­drukken bij het zien van de vreugde die zich van “ons” David­steam meester maak­te na de vic­to­rie op de Goliath­skracht van de Cuba­nen.

Leuk ook om te zien hoe deze Ned­er­landse over­win­ning – waar­voor het favori­ete mega­lo­mane sportver­slaggev­er­swo­ord­je his­torisch weer eens van stal werd gehaald – óók nadrukke­lijk gevierd werd als een Antil­li­aanse over­win­ning, of zelfs een Curaçaose. Elke (sub(sub))cultuur heeft behoefte aan zijn eigen helden.

Een telegram waard!
Een telegram waard!

Maar wat me het meest opviel in dit hele ver­haal is de koningin.

Lees verder Onze hartelijk­ste geluk­wensen