Barbaars

Vorige week is bek­endge­maakt dat weten­schap­pers in Roe­menië zeer oude grot­tekenin­gen hebben ont­dekt. Ze zijn ergens tussen de 23.000 en 35.000 jaar oud, en dateren dus van het pril­ste begin van de menselijke beschav­ing.

Rotswandteken­ing

Zo’n achteruitk­ijk­spiegel van enkele tien­duizen­den jaren klinkt als héél veel tijd. Maar als je het omrekent met als meet­lat de spanne van wieg tot graf, dan zijn het maar enkele hon­der­den mensen­levens achter elka­ar. In die tijd zijn we gegaan van een neushoorn op een rotswand tot de iPhone 4. Dat stemt tot nadenken.

Al denk­ende kwam ik uit bij het woord bar­baar. Naar­mate de menselijke samen­levin­gen zich verder ontwikkelden, groei­de het besef dat andere groepen ook andere cul­turen had­den. Een andere taal, andere gewoontes en regels, een andere geschiede­nis.

Tegen de tijd dat cul­turen zich had­den opgew­erkt tot heuse beschavin­gen, kon het bij­na niet anders of er werd op die Ander neergekeken. Want we willen toch weten dat Wij de beste zijn. De Grieken von­den de Perzen maar onge­civiliseerde wilden, en de Perzen von­den op hun beurt de Grieken een ongeregeld stel­let­je omhooggevallen oli­jf­plukkers.

Elke Beschaafde heeft zo zijn Bar­baar.

Maar het woord bar­baar, dat hebben we aan de Grieken te danken. Het Griekse bar­baros betek­ende oor­spronke­lijk “buiten­lands”, “vreemd”, of “onwe­tend”. Het zelf­s­tandig naam­wo­ord bar­baroi duid­de alle mensen aan die niet Grieks waren. Het woord had in eerste instantie geen nare bijs­maak, maar na de Perzis­che oor­logen van de vijfde eeuw v.Chr. veran­derde dat. Toen begon het woord zijn beteke­nis van “onbeschaafd” te kri­j­gen.

De Romeinen, zie eigen­lijk zelf ook bar­baroi waren, namen het woord over. Het werd een benam­ing voor alle volk­eren die geen Griekse of Romeinse wor­tels had­den. Via het Lati­jn en het Oud­frans baande de term zich een weg naar zowat alle heden­daagse Europese tal­en. Inclusief ons eigen bar­baar.

De beteke­nis van “woest en wreed” kreeg bar­baars pas overi­gens veel lat­er, in de 16e eeuw. Toen was de antieke wereld al lang ter ziele, maar beleefde hij wél net een grote revival: de Renais­sance.

De vrouwen­naam Bar­bara heeft trouwens dezelfde bron. Voor niet-Grieks-Romeinse man­nen bood de Romeinse wereld geen soe­laas, maar ken­nelijk wer­den met de tijd “bar­baarse” vrouwen (slavin­nen) als exo­tisch en aantrekke­lijk gezien. Zo werd het woord, ondanks zijn oor­sprong, toch nog een naam die je aan je kinderen zou willen geven.

Wat vind jij?