Stroop in je hersens

Het schi­jnt een droom te zijn die veel mensen hebben. Je probeert je voort te bewe­gen, maar je benen werken ver­traagd, alsof je door een zwem­bad met stroop aan het lopen hebt. Het toe­val wil dat er een inter­es­sant psy­chol­o­gisch ver­schi­jnsel is dat daar erg op lijkt en dat ook nog eens het Stroop effect heet.

Met stroop in je hersens heeft dat echter niets te mak­en. De naam is ontleend aan de ont­dekker van dit kinkje in de hersen­ket­ting: de Amerikaanse psy­choloog John Rid­ley Stroop (1897−1973). Wat is er aan de hand?

Ons brein heeft een tal­ent voor patroon­herken­ning. We hebben het niet door, maar die gri­jze cellen zijn de hele tijd bezig om de kleine flard­jes werke­lijkheid die onze zin­tu­igen aan ons doorgeven om te tov­eren in iets dat aan­voelt als een coher­ent geheel.

Zo ook met taal. Wij proberen, alle tegen­werk­ing ten spi­jt, zo effi­ciënt mogelijk beteke­nis toe te ken­nen aan de let­ters en woor­den die we tegenkomen. Daarom ver­gis­sen we ons soms en lezen we iets anders dan er echt staat. En draoam lkut het je pmi­ra om dzee zin te begepir­jn, al saatn de lretets hmalaeel door eak­lar.

Verder lezen Stroop in je hersens

Onze hartelijkste gelukwensen

Afgelopen week­end was het feest voor honkbalmin­nend Ned­er­land. En voor iedereen die een zwakke plek heeft voor under­dogs. Zelfs iemand die nou niet echt een sport­fanaat is, zoals ik, kan een glim­lach niet onder­drukken bij het zien van de vreugde die zich van “ons” David­steam meester maak­te na de vic­to­rie op de Goliath­skracht van de Cuba­nen.

Leuk ook om te zien hoe deze Ned­er­landse over­win­ning – waar­voor het favori­ete mega­lo­mane sportver­slaggev­er­swo­ord­je his­torisch weer eens van stal werd gehaald – óók nadrukke­lijk gevierd werd als een Antil­li­aanse over­win­ning, of zelfs een Curaçaose. Elke (sub(sub))cultuur heeft behoefte aan zijn eigen helden.

Een telegram waard!
Een telegram waard!

Maar wat me het meest opviel in dit hele ver­haal is de koningin.

Verder lezen Onze hartelijk­ste geluk­wensen

Een korreltje aluminiumzout

Een paar keer heb ik hem al voor­bij zien flit­sen op tv. De nieuwe com­mer­cial van Nivea – of, zoals ze het zelf schri­jven: NIVEA. (Net als IKEA, ABN AMRO, LEGO en HEMA vin­dt NIVEA zijn merk­naam beter tot zijn recht komen in kap­i­tal­en.)

NIVEA zet zijn beste parabeen­t­je voor

Deze kooplustop­wekkend bedoelde tv-reclame is voor, geloof ik, deodor­ant. Meer pre­cies: voor de deo uit de nieuwe Pure & Nat­ur­al serie van Nivea. Par­don: NIVEA. De spot ver­loopt vol­gens een bek­end sjabloon. Je ziet frisse en fruit­ige mensen die blak­en van gezond­heid – omdat ze NIVEA gebruiken, natu­urlijk.

En dan, voor­dat je het goed en wel doorhebt, tussen pukkelvri­je neus en gebalsemde lip­pen door, vertelt de voice-over ons droog­jes, alsof het de nor­maal­ste zaak van de wereld is, dat deze fan-tas-ti-sche deo vrij is van parabenen en alu­mini­um­zouten.

Wat wat? En van wat?

Verder lezen Een kor­relt­je alu­mini­um­zout

Kleine reus

De films die Peter Jack­son maak­te van de The Lord of the Rings-boeken van J.R.R. Tolkien zijn mateloos pop­u­lair. En ze mogen zich dez­er dagen in een hernieuwde belang­stelling ver­heugen omdat Jack­son net begonnen is aan de ver­film­ing van het boek dat de voor­lop­er is op deze sage: The Hob­bit. Het kan geen toe­val zijn dat film­maatschap­pij New Line ook dez­er dagen heeft aangekondigd dat de trilo­gie nu op Blu-ray uitkomt (in high def­i­n­i­tion dus).

Oplet­tende lez­ers zullen tegen­wer­pen dat deze films al op Blu-ray te koop zijn, maar dat zijn de bioscoopver­sies van de rol­prenten. De echte ent­hou­si­astelin­gen weten dat er des­ti­jds op dvd van elke film een andere ver­sie is ver­sch­enen, die langer is en door velen – inclusief de regis­seur – als de “beste” ver­sie beschouwd wordt. Om deze uit­ge­brei­dere films te onder­schei­den van de bioscoopver­sies het­en ze de Extend­ed Edi­tions. En die komen nu ook op Blu-ray uit.

Maar er is iets grap­pigs gebeurd. Verder lezen Kleine reus

Marmerroof

De Taalei­doscoop heeft al eens eerder gekeken naar het woord bar­baar en zijn oor­sprong uit het antieke Grieken­land. Tij­dens mijn bezoek aan Rome werd ik herin­nerd aan dit woord door een anek­dote over een vooraanstaande Ital­i­aanse adel­lijke fam­i­lie.

Deze club ver­gaarde zijn rijk­dom in eerste instantie in de han­del en ver­tak­te zijn invloed lat­er naar aller­lei gebieden, zoals de poli­tiek, de kerk en het leg­er. Als een van je tel­gen het zelfs tot paus schopt, dan kan je natu­urlijk ook aller­lei dinget­jes gedaan kri­j­gen. Dit ges­lacht van edel­lieden droeg de naam Bar­beri­ni.

Het wapen van de familie Barberini
Het wapen van de fam­i­lie Bar­beri­ni

Die naam dank­ten ze in eerste instantie aan de stad waar de fam­i­lie van­daan kwam, Bar­beri­no Val d’Elsa in Toscane. Die stad dankt op zijn beurt (het tweede deel van) zijn naam weer aan de vallei van de stroom de Elsa en, waarschi­jn­lijk, aan de per­soon­snaam Bar­barus.

De Barberini’s vier­den hun hoogti­jda­gen in het Rome van de zeven­tiende eeuw. Als je in die tijd – de Renais­sance – als adel­lijk ges­lacht wilde lat­en zien hoe machtig je was, was een van je opties om fraaie paleizen en kerken te bouwen. Ver­schil­lende fam­i­lies speelden dit spel mee. Er was alleen één prob­leem­p­je: hoe kom je aan genoeg marmer?

Nu moet ik even een zijstap­je mak­en. Hét ken­merk van de Renais­sance is een hernieuwde waarder­ing voor de klassieke oud­heid, nadat die pak­weg duizend jaar in de koelka­st had ges­taan. Maar die waarder­ing was voor­namelijk filosofisch en kun­stzin­nig van aard. Het behoud van de his­torische mon­u­menten uit diezelfde klassieke oud­heid stond niet bepaald hoog op het pri­or­iteit­en­li­jst­je van de gemid­delde zeven­tiende-eeuw­er.

Verder lezen Marmer­roof

Kolossaal

Een bezoek aan Rome is een bezoek aan een van de kribbes van onze beschav­ing. En, zoals ik ont­dek­te tij­dens mijn eerste reis naar de Eeuwige Stad, een trip­je naar een grote grabbel­ton vol taalgeschiede­nis.

Een van de din­gen die me is bijge­bleven is het Colos­se­um. Op de eerste plaats de ruïne zelf natu­urlijk, die indruk­wekkend is in zijn groot­sheid (zelfs in ver­vallen staat) en nog imposan­ter als je hem in je geeste­soog voor je ziet in zijn glo­rieda­gen. Maar zelfs de naam “Colos­se­um” ver­di­ent nadere bestud­er­ing.

"Amphitheatrum Flavium"
“Amphithe­atrum Flav­i­um”

Want hoe het ook voor de hand ligt, het Colos­se­um is niet zo genoemd omdat het een kolos­saal gebouw is. Stek­er nog, het héét niet eens “Colos­se­um”!

Verder lezen Kolos­saal