Beetje raar

Het is een beet­je raar, maar er is een hbo-oplei­d­ing Oriën­taalse Tal­en en Com­mu­ni­catie. Je kunt cur­sussen vol­gen in oriën­taals buik­dansen. In menige keuken wor­den oriën­taalse recepten bereid. En, zoals gezegd, dat is een beet­je raar.

Want wat doet die s daar? Die s aan het eind van oriën­taals, die daar als een soort slun­ge­lende hangjon­gere niets loopt te doen. Ik bedoel: kijk nou naar het woord oriën­taal. Dat betekent pre­cies het­zelfde, maar dan zon­der die s.

Gebroederlijk bij elkaar
Gebroed­er­lijk bij elka­ar

Iets wat oriën­taal is, heeft te mak­en met de Oriënt, het Oost­en. Of, met een paar meer dichter­lijke woor­den: het Ocht­end­land, de Lev­ant. Daar waar de zon opkomt. De min­der bek­ende evenknie daar­van is occi­den­taal: dat zijn din­gen die te mak­en hebben met de Occi­dent, het West­en – het Avond­land, waar de zon onder­gaat.

Oriën­taal en occi­den­taal, twee pracht­wo­or­den. Oude woor­den ook: in het Ned­er­lands komen ze voor vanaf, respec­tievelijk, de der­tiende en zeven­tiende eeuw. In bei­de gevallen hebben we ze uit het Frans overgenomen.

Het zijn woor­den die voor mij nog een beet­je de magie vasthouden van een wereld zon­der Google Maps, zon­der tom­tom. Een aard­bol waarop het Oost­en en het West­en nog ver waren, en onbek­end. Een wereld waarin een reiziger naar de Oriënt nog avon­turierbloed door zijn aderen had stromen, en niet econ­o­my­class­bloed.

Dus welke jan­doedel heeft het ver­zon­nen om “oriëntaal‑s” te gaan zeggen? Alsof “Oriën­taal” een land is: Ned­er­land-Ned­er­lands, en dus ook Oriën­taal-Oriën­taals. Wie het ook was, ze hebben goede zak­en gedaan, want ik denk dat de meeste Ned­er­landssprek­enden nu eerder voor oriën­taalse cul­tu­ur zouden kiezen dan voor oriën­tale cul­tu­ur. En dat ter­wi­jl pre­cies diezelfde mensen nev­er nooit niet “instru­men­taalse muziek” zouden zeggen, maar alti­jd instru­men­tale muziek. De mens is een incon­se­quent en onvoor­spel­baar wezen.

Even voor de goede orde: oriën­taal en occi­den­taal zijn ter­men van Europese make­lij. Want het is vanu­it Europa gezien dat de Oriënt (Azië) in het oost­en ligt en de Occi­dent (de Amerika’s) in het west­en. Ter vergelijk: vanu­it Japan gezien ligt Europa in het west­en en Ameri­ka in het oost­en. Klein detail miss­chien, maar je moet nooit ver­geten dat je de wereld bek­ijkt door de lens van je eigen cul­tu­ur en geschiede­nis.

Je moet, kor­tom, wel even oplet­ten dat je je goed oriën­teert…

Wat vind jij?