Beetje raar

Het is een beetje raar, maar er is een hbo-oplei­ding Oriëntaalse Talen en Communicatie. Je kunt cur­sus­sen vol­gen in ori­ën­taals buik­dan­sen. In menige keu­ken wor­den ori­ën­taalse recep­ten bereid. En, zoals gezegd, dat is een beetje raar.

Want wat doet die s daar? Die s aan het eind van ori­ën­taals, die daar als een soort slun­ge­lende hang­jon­gere niets loopt te doen. Ik bedoel: kijk nou naar het woord ori­ën­taal. Dat bete­kent pre­cies het­zelfde, maar dan zon­der die s.

Iets wat ori­ën­taal is, heeft te maken met de Oriënt, het Oosten. Of, met een paar meer dich­ter­lijke woor­den: het Ochtendland, de Levant. Daar waar de zon opkomt. De min­der bekende even­knie daar­van is occi­den­taal: dat zijn din­gen die te maken heb­ben met de Occident, het Westen – het Avondland, waar de zon ondergaat.

Oriëntaal en occi­den­taal, twee pracht­woor­den. Oude woor­den ook: in het Nederlands komen ze voor vanaf, res­pec­tie­ve­lijk, de der­tiende en zeven­tiende eeuw. In beide geval­len heb­ben we ze uit het Frans overgenomen.

Het zijn woor­den die voor mij nog een beetje de magie vast­hou­den van een wereld zon­der Google Maps, zon­der tomtom. Een aard­bol waarop het Oosten en het Westen nog ver waren, en onbe­kend. Een wereld waarin een rei­zi­ger naar de Oriënt nog avon­tu­rier­bloed door zijn ade­ren had stro­men, en niet economyclassbloed.

Dus welke jan­doe­del heeft het ver­zon­nen om “ori­ën­taal-s” te gaan zeg­gen? Alsof “Oriëntaal” een land is: Nederland-Nederlands, en dus ook Oriëntaal-Oriëntaals. Wie het ook was, ze heb­ben goede zaken gedaan, want ik denk dat de meeste Nederlandssprekenden nu eer­der voor ori­ën­taalse cul­tuur zou­den kie­zen dan voor ori­ën­tale cul­tuur. En dat ter­wijl pre­cies die­zelfde men­sen never nooit niet “instru­men­taalse muziek” zou­den zeg­gen, maar altijd instru­men­tale muziek. De mens is een incon­se­quent en onvoor­spel­baar wezen.

Even voor de goede orde: ori­ën­taal en occi­den­taal zijn ter­men van Europese make­lij. Want het is van­uit Europa gezien dat de Oriënt (Azië) in het oos­ten ligt en de Occident (de Amerika’s) in het wes­ten. Ter ver­ge­lijk: van­uit Japan gezien ligt Europa in het wes­ten en Amerika in het oos­ten. Klein detail mis­schien, maar je moet nooit ver­ge­ten dat je de wereld bekijkt door de lens van je eigen cul­tuur en geschiedenis.

Je moet, kortom, wel even oplet­ten dat je je goed oriënteert…