Blog

Probleersel

Toen mijn oudste zoon net leerde spreken, heeft hij het geweldige woord “probleren” uitgevonden. Hij probleerde – pardon, deed een poging om het woord proberen uit te spreken, maar dat ging niet in één keer goed. Het woord leren kende hij al wel. Dus ergens in zijn vroegtalige brein moeten een paar synapsen een redenering als de volgende hebben gesmeed: als je iets nog moet leren en het dus nog niet goed kunt, dan ben je het aan het probleren.

Daar is geen speld tussen te krijgen, natuurlijk. Deze wonderlijk mooie term heeft sindsdien dan ook een ereplaats in mijn kleine privépantheon van woorden die eigenlijk zouden moeten bestaan.

Ik moest aan dit verhaal denken toen ik vandaag op een website wat reclame voorbij zag flitsen voor World of Warcraft.

World of… wow!

Voor wie het niet weet: World of Warcraft, of WoW, is een MMORPG. En voor wie dat niet weet, MMORPG is de even wonderschone als onuitspreekbare afkorting voor massively multiplayer online role-playing game.

(meer…)
Gevangenisuitbraak

Een tijdje geleden las ik in de krant een artikel over de iPhone. Het stuk ging erover dat mensen die de software op hun webtelefoon hacken allerlei veiligheidsrisico’s lopen. Dat is natuurlijk machtig interessant, maar wat nog meer mijn aandacht trok, was een woord.

Want een gekraakte iPhone werd in het artikel een “jailbreaked” toestel genoemd, inclusief aanhalingstekens.

Nou ken ik de Engelse term to jailbreak wel. Het is een woord dat (bijna?) exclusief gebruikt wordt in de betekenis die het ook in dit artikel heeft: het illegaal kraken van de software op een iPhone of iPod touch, om zo het apparaat “vrij” te laten uit de digi-gevangenis waarin fabrikant Apple hem had opgesloten.

Alcatraz

Het is een mooi neologisme. Het neemt de elementen uit de uitdrukking to break out of prison/jail en maakt er een nieuw werkwoord van, met een nieuwe betekenis.

(meer…)
Opruimwoede

Het begin van een nieuw jaar is altijd een fijne tijd om wat oude dingen op de ruimen. En ik had nog een paar woordjes liggen, dus die berg ik maar weg in deze eerste column van 2010.

De woorden in kwestie lagen nog in een laatje na mijn verhaal van een maand geleden over het Woord van het Jaar. In 2009 is dat bij Van Dale trouwens ontvrienden geworden, in navolging van unfriend, het Word of the Year bij Oxford.

Maar op de shortlist van Oxford stonden nog een paar andere fraaie woorden, en die wil ik jullie niet onthouden. (Vandaar dat ze in die la gingen.)

(meer…)
Zeewier en zo

Als je wel eens bij de Japanner sushi hebt gegeten, is er een goede kans dat je ook van een hapje zeewiersalade hebt genoten. En als je als kind eens een snee hebt opgelopen, is er een goede kans dat een ouder of arts de wond heeft ontsmet met jodium. Au!

Jodium

Wat die twee met elkaar te maken hebben? Welnu, ga even met me mee naar Frankrijk, aan het begin van de negentiende eeuw. Dat was geen tijd van pais en vree, want het land was betrokken in menig militair conflict. Het was de tijd van de Napoleontische oorlogen.

(meer…)
Proest

Ik zat net even in de auto en beluisterde een klassiek concert op Radio 4. Tussen twee muziekdelen in hoorde ik in de achtergrond het publiek losbarsten in een symfonie – pardon, kakofonie van kuchen, hoesten, rochelen en proesten.

Als je wel eens een klassiek concert bezoekt, weet je wat ik bedoel. In de stilte tussen twee delen of liederen – maar wanneer je nog niet mag klappen – wordt een deel van de zaal plots bevangen door een kno-aandoening die kennelijk gepaard gaat met het uiten van de meest uiteenlopende onsmakelijke geluiden.

Hoe’st? Niet zo best…

Jongens, je bent daar toch met zijn allen om van die muziek te genieten? Muziek heeft een natuurlijke habitat waarin ze het beste tot haar recht komt, en die habitat is stilte. Toch is er een soort cultuurconsument (de homo disconcertantus zullen we maar zeggen) die nog niet ver genoeg van de holenmens af is geëvolueerd om dat ook te snappen.

(meer…)
Oh Erik!

Gisteravond berichtte het RTL Nieuws over de klimaattop in Kopenhagen. In een van de bijdragen vertelde correspondent Erik Mouthaan ons over initiatieven in de Amerikaanse staat California om op groene energie over te stappen. Hij zei: “De toekomst van groene energie ziet er zo uit. Oké, het lijkt misschien een suf fonteintje, maar dit is een geiser. Heet water dat uit de aarde omhoog spuit. En die kracht kun je harnassen.”

“Harnassen”…?

Meteen zat ik rechtop op de bank. Wat?!? Ik dacht: Oh Erik, wat doe je me nou? Ik vind het fijn dat je me helemaal vanuit de Verenigde Staten vertelt over allerlei interessante dingen. Maar dit moet je niet doen…

“Harnassen”?

Ik snap het wel hoor. Erik heeft vast gepraat met een of andere Californische voorlichter die hem iets vertelde in de trant van: “We can harness this geothermal power to create an energy source for thousands of households.” En onze Erik, de lieverd, dacht meteen dat die energie in het Nederlands dus “geharnast” wordt. Oeps.

(meer…)
Woord van het Jaar

Volgende week begint Nederland weer aan de keuze van het Woord van het Jaar. Van Dale organiseert de boel vanuit deze website, en in ware Idols/X-Factor/Dichter des Vaderlands/Got Talent/Grootste Nederlander/Dansen op het IJs/Beste Idee/Popstars-traditie valt deze eer in Nederland te beurt aan de winnaar van een publieksverkiezing.

Ik vind dat onzinnig. Sterker nog, ik denk dat het uitschrijven van zo’n verkiezing het alleen maar waarschijnlijker maakt dat de winnaar juist niet het woord van het jaar is. Vorig jaar was kredietcrisis toch wel hét woord van 2008, maar nam swaffelen de trofee mee naar huis. Sex sells, ook hier.

Nee, dan het Engelse woord van het jaar. Meerdere instanties kiezen er een, maar dan is die keuze wel toevertrouwd aan een panel van deskundigen, vaak redacteuren van een groot woordenboek of taalinstituut.

Afgelopen maand wees de New Oxford American Dictionary bijvoorbeeld als Word of the Year 2009 aan: unfriend. (Je “ontvriendt” iemand als je ze schrapt als “vriend” op een netwerkwebsite als Facebook of Hyves.)
(meer…)
Is ‘kanker’ een lelijk woord?

Gisteren hoorde ik op het nieuws het bericht dat Richelle Laurijsen overleden was, 16 jaar oud. Als je hoort dat iemand zo jong sterft, zelfs al ken je ze niet, doet het toch altijd pijn. Ergens diep in je botten weet je gewoon dat dat niet hoort, dat het indruist tegen de natuurlijke gang van het leven.

Het nieuws van Richelles dood trok ook mijn aandacht omdat ze in de laatste maand van haar leven actie gevoerd had tegen een woord. Het woord kanker. Zij leed aan botkanker en wist dat ze eraan zou sterven. En om haar heen hoorde ze om de haverklap jongeren zeggen: kanker-dit, kanker-dat.

Richelle bij een poster voor haar actie

Ik kan me voorstellen dat dat door je ziel snijdt, om mensen zo terloops te horen strooien met de naam van die ziekte die jou in zijn greep heeft. En ik kan me voorstellen dat je dan wil zeggen: jongens, kijk nou uit met wat je zegt, je kwetst me hiermee. Het is dan ook heel stoer dat Richelle dat met verve gedaan heeft.

Maar dit geval is verre van uniek. Denk aan de Amsterdamse afdeling van de PvdA, die een paar jaar geleden op het idee kwam om het woord allochtoon niet meer te gebruiken in gemeentelijke stukken. Denk aan koekfabrikant Van der Breggen, die besloot om het woord negerzoen in de ban te doen. (Je mag zelf uitmaken of dat een voorbeeld is van oprechte maar misplaatste politieke correctheid of een ordinaire publiciteitsstunt.) Denk aan strenggelovige christenen die vinden dat kreten als jee! en goh! niet door de beugel kunnen.
(meer…)