Saunaatje rood

Het woord spa is al eer­der ter sprake geweest in de Taaleidoscoop. Het is mis­schien wel het bekend­ste Nederlandse voor­beeld van het gene­riek gebruik van een merk­naam. Dat bete­kent dat de merk­naam Spa (met een hoofd­let­ter) gaan­de­weg anders gebruikt is gaan wor­den: niet om één merk aan te dui­den, maar alle pro­duc­ten in de cate­go­rie. Vandaar dat nie­mand nu raar opkijkt als ze in een café een “spa rood” bestel­len en mine­raal­wa­ter van Sourcy krijgen.

Er zijn aller­lei voor­beel­den van zulk gene­riek merk­naam­ge­bruik, van tram­po­line tot plexi­glas, van lino­leum tot fris­bee. In veel geval­len weten de meeste men­sen niet eens meer dat het woord in kwes­tie ooit een merk­naam was.

Maar met het woord spa is nog iets anders aan de hand. Steeds vaker kom ik het tegen in een heel andere bete­ke­nis, die niets met mine­raal­wa­ter te maken heeft. Nou ja, toch ook weer wel. Maar dan anders. Sorry, dit wordt ver­war­rend; ik doe even een stapje terug.

In het Engels hoef je je geen illu­sies te maken als je in de pub vraagt om een “spa red”. De bar­ten­der zal je hoog­stens gla­zig aan­kij­ken en zich afvra­gen of je al een paar pin­ten te veel op hebt.

Maar dat bete­kent niet dat het woord spa in het Engels niet bestaat. Het is wel dege­lijk een Engelse term, maar dan in de bete­ke­nis van “kuur­oord”. Oorspronkelijk ten­min­ste. Want inmid­dels heeft het een bre­der bereik gekre­gen en prijst menig hotel of ander eta­blis­se­ment zijn wel­l­ness-faci­li­tei­ten aan als een “spa”. En dan heb je het dus over een sau­na­hok, een stoom­bad­ca­bine, een zwem­badje, een infra­rood­brui­ner, een zon­ne­bank of twee, etc.

Spa is dus in het Engels gaan bete­ke­nen: een plek waar je naar­toe gaat om jezelf en je lijf eens lek­ker te ont­span­nen en ver­wen­nen. Menig sau­n­a­com­plex in de lage lan­den heeft nu het woord “ther­men” in zijn naam zit­ten, wat pre­cies het­zelfde gevoel wil over­bren­gen. En in die bete­ke­nis zie ik “spa” dus ook steeds vaker in het Nederlands verschijnen.

Helemaal gek is dat niet, want de al eer­der genoemde kuur­oor­den bevin­den zich meestal op een plaats waar een mine­rale bron is. In de ver­on­der­stel­ling dat het water daar een heil­zaam effect heeft op des men­schen wel­be­vin­den. Maar uit zo’n bron kun je natuur­lijk óók een glaasje spa­wa­ter tappen.

En laat er nou pre­cies zo’n bron zijn in een plaatsje in de Belgische Ardennen, met de pit­to­reske naam: Spa.