De taalterm van deze week, antoniem, is een beetje tegendraads. Het zegt iets over de betekenis van een ander woord, maar dan juist over wat het niet betekent.
Blog
-
Het ene geslacht is het andere niet
Als aanduiding voor het verschil mannen en vrouwen – en alles wat daartussenin zit – is het woord geslacht een beetje ouderwets aan het worden. Dat zagen we vorige week al. Maar het idee dat dingen zoals planten, dieren en mensen een sekse hebben heeft zich ook uitgebreid tot in de taal, waarbij aan woorden een geslacht wordt toegekend. Dat is ook niet zo vreemd.
Taal is nu eenmaal een weerslag van alles wat ons menselijk maakt, en het besef dat je mannen en vrouwen nodig hebt om nieuwe mensen te maken is heel diep geworteld in ons beeld van hoe de wereld werkt. Een voorbeeld: het is niet toevallig dat we spreken over “Moeder Aarde” en dat woorden voor aarde als het Franse la terre en het Duitse die Erde een vrouwelijk geslacht hebben. Maar dat is nog maar het begin en de verschillen tussen talen zijn groot.
-
Genderneutraal taalgebruik: hij of zij of…
In veel landen groeit het besef dat er mensen zijn die zich ongemakkelijk voelen bij het gangbare onderscheid tussen man en vrouw. Er wordt aan veel kanten geknabbeld aan het traditionele idee dat onzichtbare eigenschappen zoals seksuele identiteit naadloos samenvallen met biologische categorieën als “mannelijk” en “vrouwelijk”.
Zo vraagt de gemeenschap van transgender personen die zichzelf niet zien als óf een “hij” óf een “zij” steeds nadrukkelijker om begrip voor de bijzondere positie die zij innemen. De roep om hun leefomgeving zo genderneutraal mogelijk te maken klinkt steeds luider – ook op het gebied van taalgebruik. Deze maand deed het Transgender Netwerk Nederland een voorzet voor een verrijking van ons arsenaal aan voornaamwoorden.
(meer…) -
TaalKiekje: Miva
Iemand met een handicap een miva noemen… is dat netjes, politiek correct of knullig? — Kijk voor miva 1.0 ook eens door deze Taaleidoscoop!
(meer…) -
Een douche voor de baby
De vrolijke traditie van de baby shower is in de afgelopen decennia komen overwaaien uit Amerika en is inmiddels zo gebruikelijk geworden dat de term netjes ingeburgerd is en gewoon in het Nederlandse woordenboek staat als babyshower. Eén woord, dat dan weer wel.
Maar waar komt deze term eigenlijk vandaan en wat heeft hij in vredesnaam te maken met een douche?
-
Een moord kraaien
Oh, wat houden we ervan om dingen namen te geven! Dieren, bijvoorbeeld. Dat begint al als we heel klein zijn: dat is een kip, dat is een eend, dat is een gans… Maar als je wat ouder bent, leer je dat er daarboven nog een hele categorie woorden leeft, namelijk speciale woorden voor groepen dieren.
Zet maar genoeg koeien bij elkaar en je hebt een kudde. Word je omringd door irritant zoemende wespen? Dat is een zwerm. Onder water heet een grote groep haringen (of andere vissen) een school. Een hele hoop voorbijvliegende vogels zouden wel eens een vlucht regenwulpen kunnen zijn. En ga zo maar door. Zelfs mensen kunnen in een menigte bij elkaar komen.
Een troep homo sapiens sapiens Maar in het Engels kunnen ze er pas écht wat van. Met a pack of wolves zitten we nog op bekend terrein, en a herd of zebras zal je ook niet echt verbazen. A school of fish is al helemaal herkenbaar, en van a swarm of bees kijk je ook niet op, net zo min als van a flock of birds. Maar dan begint de pret pas…
(meer…) -
Cosmic Latte – de kleur van alles is extra verkeerd
Als kleurenblinde moet ik dit stukje eigenlijk niet schrijven: ik luister sowieso al met enige verwondering naar de hoeveelheid kleuren en kleurnuances die anderen om mij heen in de wereld blijken te ontdekken. En dit verhaal gaat nota bene over niets minder dan de kleur van alles!
Maar kleurenblind of niet, voor ons allen is het uitgangspunt hetzelfde: wat wij “kleur” noemen is niets anders dan (al dan niet weerkaatste) golven van elektromagnetische straling die ons oog bereiken en door onze hersens omgezet worden in iets wat we leren herkennen als “groen”, “geel” etc.
Het zichtbare lichtspectrum Het voor de mens zichtbare spectrum van licht reikt van rood en oranje aan de ene kant (lichtgolven met een relatief laag energieniveau) tot blauw en paars aan de andere kant (hoog energieniveau). Maar wat is dan toch de kleur van “alles”?
(meer…) -
Kroonprins Karel
Eerst even de korte samenvatting. De Engelse koning Charles I leefde van 1600-1649. Hij verloor tijdens de Engelse Burgeroorlog de macht aan Oliver Cromwell cum suis, de monarchie werd afgeschaft en Charles werd voor hoogverraad onthoofd. Elf jaar later hernam zijn zoon de macht toen de monarchie weer hersteld werd; deze opvolger (1630−1685) regeerde als Charles II. De oudste zoon (geb. 1948) van de huidige Britse monarch heet ook Charles. Als deze kroonprins, de Prince of Wales, te zijner tijd inderdaad de troon bestijgt en zijn eigen naam aanhoudt, wordt hij dus koning “Charles III”.
3x Charles, in chronologische volgorde Oké, let op. Afgelopen donderdag kwam ik al bladerend door de NRC twee van deze Engelse Charlesen tegen. De ene werd netjes Charles genoemd, maar de andere werd Karel genoemd. Waarom?
(meer…)