TVDW: Volta

De taal­term van deze week, vol­ta, is beslist niet rechtli­jnig. Waarom zou je stug door bli­jven marcheren als je ook een speelse draai kunt mak­en? Dat brengt een beet­je lev­en in de brouw­er­ij, en daar houdt de vol­ta wel van!

Definitie

Een vol­ta is een inhoudelijke wend­ing in een gedicht, met name in een son­net.

Een son­net bestaat uit 14 regels. Meestal wordt in de eerste acht regels (de “octaaf”) een gedachte ingeleid, waar­na de schri­jver deze in de vol­gende zes regels (het “sex­tet”) vanu­it een ander per­spec­tief belicht of rel­a­tiveert. Die omslag heet een vol­ta.

In plaats van vol­ta kun je ook de term chute tegenkomen.

Let op! Er zijn ver­schil­lende soorten son­net­ten, elk met hun eigen struc­tu­ur. Het kan dus zijn dat de vol­ta op een andere plaats in het gedicht staat. Bijvoor­beeld: in een zoge­naamd shake­speareaans son­net komt de vol­ta vaak pas na de eerste twaalf regels, en zijn er dus slechts twee regels na deze wend­ing.

Voorbeeld

Lees als voor­beeld dit son­net van Han­ny Michaelis (1922 - 2007):


Bij dag slaagt men erin om te ver­geten
hoe diep zich de ver­rader­lijke pijn
sluw als een slang in ’t hart heeft vast­ge­beten.
Bij dag slaagt men erin gewoon te zijn

tevre­den en zelfs opgewekt te het­en.
Gewil­lig drinkt men de goed­kope wijn
der alledaagsheid, tegen beter weten,
en laat zich troost­en door de zon­neschi­jn.

Alleen de nacht, genade­loos, ont­dekt
hoe tev­ergeefs de ziel zich tra­cht te war­men
aan ’t droombeeld, door herin­ner­ing gewekt.

En elke nacht opnieuw, zon­der erbar­men,
doorvli­jmt het lichaam, weer­loos uit­gestrekt,
het­zelfde heimwee naar dezelfde armen.

 

Het gedicht vertelt over het ver­dri­et van het moeten mis­sen van een dier­bare. Zie je hoe de eerste acht regels gaan over de ver­getel­heid die de schone schi­jn van het dagelijks lev­en brengt, ter­wi­jl de laat­ste zes regels gaan over de onver­mi­jdelijke pijn die ’s nachts toch door­breekt? Die over­gang, die wend­ing, is de vol­ta in dit son­net.

Etymologie

Deze taal­term hebben we uit het Ital­i­aans geïm­por­teerd:

  • vol­ta (draai, wend­ing)

Weetje

Hoewel son­net­ten al sinds de late mid­deleeuwen bestaan, is het woord vol­ta pas in het mid­den van de 19e eeuw in het Ned­er­lands opgenomen als dicht­term.

Wat vind jij?