Taalterm van de week: Sonnet

De taal­term die deze week bezon­gen wordt, son­net, is een heus wapen. In de liefde, dan. In de hand van een vaardig dichter kun je er harten mee lat­en smelten. Maar pas op! Je moet je wel aan de regels houden en weten wélk soort son­net je schri­jft.

Definitie

Een son­net is een lyrisch gedicht van 14 regels verdeeld over vier stro­fen, meestal met vijf jam­ben (en dus tien let­ter­grepen) per ver­sregel.

  • Een Ital­i­aans son­net of petrar­ca­son­net heeft twee stro­fen van vier regels, gevol­gd door twee stro­fen van drie regels (4−4−3−3); vaak met rijm­schema abba-abba-cdc-dcd of abba-abba-cde-dce
  • Een Engels son­net of shake­spear­eson­net heeft drie stro­fen van vier regels, gevol­gd door één strofe van twee regels (4−4−4−2); vaak met rijm­schema abab-cdcd-efef-gg

Voorbeelden

Voor de voor­beelden gaan we naar de naamgev­ers van de twee bek­end­ste son­netvor­men, Petrar­ca en Shake­speare.

Dit is een ver­tal­ing van een son­net van Francesco Petrar­ca (1304−1374) uit Son­net­ten voor Lau­ra, ver­taald door Ike Cialona:

Als dit geen liefde is, wat is het dan?
 En als het liefde is, is ze dan goed?
 Kan liefde goed zijn als ze lijden doet?
 En is ze slecht, geniet men daar dan van?

Wat klaag ik, als ik zelf beslissen kan?
 Heeft klagen zin, als ik beminnen moet?
 O dood die leven geeft, o leed zo zoet,
 geniet ik van de dwang van een tiran?

Zo dool ik stuurloos rond op hoge zee,
 bij wisselende wind. Mijn schip is zwaar
 van twijfel en draagt weinig wijsheid mee,

Zo dool ik stuurloos rond op hoge zee,
 bij wisselende wind. Mijn schip is zwaar
 van twijfel en draagt weinig wijsheid mee,

En dit is het fameuze Son­net 18 van William Shake­speare (1564−1616):

Shall I compare thee to a summer’s day?
Thou art more lovely and more temperate:
Rough winds do shake the darling buds of May,
And summer’s lease hath all too short a date;

Sometime too hot the eye of heaven shines,
And often is his gold complexion dimm'd;
And every fair from fair sometime declines,
By chance or nature’s changing course untrimm'd;

But thy eternal summer shall not fade,
Nor lose possession of that fair thou ow’st;
Nor shall death brag thou wander’st in his shade,
When in eternal lines to time thou grow’st:

So long as men can breathe or eyes can see,
So long lives this, and this gives life to thee.

Etymologie

Dit woord hebben we te danken aan het Ital­i­aans:

  • sonet­to (klinkdicht; in de eerste let­ter­greep herken je het Engelse sound)

Weetje

Veel son­net­ten gaan over de liefde. Maar ook andere onder­w­er­pen, zoals de dood of ver­dri­et, komen aan de orde.

Wat vind jij?