Kanon vs. canon

Je kunt wel een kanon in een canon stop­pen, maar niet ander­som. De woor­den kanon en canon zien er niet alleen ver­schil­lend uit, ze klinken ook anders – én ze wor­den in het meer­voud anders ver­bo­gen. Reden genoeg dus om ze goed uit elka­ar te houden!

Waar hebben we het over?

Woor­den die op elka­ar lijken, en die soms ook een gedeelde oor­sprong hebben, zijn makke­lijk met elka­ar te ver­war­ren – zelfs als je die geza­men­lijke ety­molo­gie niet direct meer terugzi­et.

Betekenis en gebruik

  • Een kanon is een wapen dat met buskruit een kogel uit een vuur­mond schi­et.
  • Een canon is een selec­tie van his­torische en cul­turele gebeurtenis­sen, feit­en en kun­s­tu­itin­gen die wor­den gezien als essen­tieel en rep­re­sen­tatief voor een bepaald aspect van de menselijke ontwik­kel­ing.

Voorbeelden

  • Het kanon maak­te een oorver­dovend lawaai toen het werd afge­vu­urd.
  • Vanaf de 17e eeuw had­den veel oor­logss­chep­en kanon­nen aan boord.
  • In 2006 stelde de com­missie-Van Oost­rom een nieuwe ‘Canon van Ned­er­land’ op.
  • In de canon van de pop­muziek mag Paul Simon zek­er niet ont­breken.

Even opletten

Bij het woord kanon ligt de klem­toon op de laat­ste let­ter­greep [ka-NON], en bij canon juist op de eerste [KA-non].

Er is nog een ver­schil om op te let­ten: deze woor­den kri­j­gen in de meer­voudsvorm een andere uit­gang. Het meer­voud van canon is canons, en het meer­voud van kanon is kanon­nen. (Al geeft Van Dale aan dat in marine­jar­gon de term kanons [ka-NON-s] ook voorkomt.)

Weetje

Zow­el kanon als canon voeren terug op het Griekse woord voor riet: kan­na.

Via het Lati­jnse can­na (riet, buis) en het Ital­i­aanse can­none (grote buis, ton) komen we via de ene route uit op het Franse canon, waar wij ons woord kanon aan ontle­nen. Hier is het idee van een “holle buis” dus de rode draad.

En via het Griekse kanon (rechte staaf, stan­daard) en het Lati­jnse canon (kerke­lijke wet) komen we via een andere route uit bij het Franse canon (nu in de zin van: regel, richtli­jn), waar wij ons woord canon van hebben geleend. Hier zie je dat het idee van een “rechte lijn” of “meet­lat” de rode draad is.

Je ziet dat deze twee ety­mol­o­gis­che paden vanu­it het Grieks lei­den tot twee Franse homo­grafen (canon en canon) die bei­de in het Ned­er­lands zijn opgenomen, maar daar weer een ver­schil­lende spelling kre­gen: kanon en canon.

Wat vind jij?