Kanon vs. canon

Je kunt wel een kanon in een canon stoppen, maar niet andersom. De woorden kanon en canon zien er niet alleen verschillend uit, ze klinken ook anders – én ze worden in het meervoud anders verbogen. Reden genoeg dus om ze goed uit elkaar te houden!

Waar hebben we het over?

Woorden die op elkaar lijken, en die soms ook een gedeelde oorsprong hebben, zijn makkelijk met elkaar te verwarren – zelfs als je die gezamenlijke etymologie niet direct meer terugziet.

Betekenis en gebruik

  • Een kanon is een wapen dat met buskruit een kogel uit een vuurmond schiet.
  • Een canon is een selectie van historische en culturele gebeurtenissen, feiten en kunstuitingen die worden gezien als essentieel en representatief voor een bepaald aspect van de menselijke ontwikkeling.

Voorbeelden

  • Het kanon maakte een oorverdovend lawaai toen het werd afgevuurd.
  • Vanaf de 17e eeuw hadden veel oorlogsschepen kanonnen aan boord.
  • In 2006 stelde de commissie-Van Oostrom een nieuwe ‘Canon van Nederland’ op.
  • In de canon van de popmuziek mag Paul Simon zeker niet ontbreken.

Even opletten

Bij het woord kanon ligt de klemtoon op de laatste lettergreep [ka-NON], en bij canon juist op de eerste [KA-non].

Er is nog een verschil om op te letten: deze woorden krijgen in de meervoudsvorm een andere uitgang. Het meervoud van canon is canons, en het meervoud van kanon is kanonnen. (Al geeft Van Dale aan dat in marinejargon de term kanons [ka-NON-s] ook voorkomt.)

Weetje

Zowel kanon als canon voeren terug op het Griekse woord voor riet: kanna.

Via het Latijnse canna (riet, buis) en het Italiaanse cannone (grote buis, ton) komen we via de ene route uit op het Franse canon, waar wij ons woord kanon aan ontlenen. Hier is het idee van een “holle buis” dus de rode draad.

En via het Griekse kanon (rechte staaf, standaard) en het Latijnse canon (kerkelijke wet) komen we via een andere route uit bij het Franse canon (nu in de zin van: regel, richtlijn), waar wij ons woord canon van hebben geleend. Hier zie je dat het idee van een “rechte lijn” of “meetlat” de rode draad is.

Je ziet dat deze twee etymologische paden vanuit het Grieks leiden tot twee Franse homografen (canon en canon) die beide in het Nederlands zijn opgenomen, maar daar weer een verschillende spelling kregen: kanon en canon.

Wat vind jij?