Taalterm: Connotatie

De taal­term van deze week, con­no­tatie, neemt het alle­maal niet zo let­ter­lijk. Natu­urlijk, hij wéét wel wat hij zegt, maar de droge feit­jes zijn nooit echt zijn ding geweest. Hij heeft het hart van een kun­ste­naar: het gaat alle­maal om het gevoel!

Definitie

De con­no­tatie van een woord is de emo­tionele of sociale gevoel­swaarde van dat woord, los van de strik­te betekenis.

Vaak zijn er meerdere woor­den die qua “woor­den­boeken­beteke­nis” dicht bij elka­ar in de buurt zit­ten, maar waar­van de ene een heel ander gevoel oproept dan de ander.

Veel hangt af van de con­text. In de ene soort tekst zul je miss­chien kiezen voor een term met een posi­tieve lad­ing, en in een andere tekst juist voor een (bijna-)synoniem dat een negatief gevoel oproept.

Voorbeelden

Kijk eens naar de zins­paren hieron­der. Bij welke kri­jg je een posi­tief gevoel en bij welke een negatief, of juist een neu­traal gevoel?

  • Het is ons­tu­imig weer.
    Het is pokkenweer.
  • We gaan de varkens pre­ven­tief slacht­en.
    We gaan de varkens pre­ven­tief ruimen.
  • Wist je dat de schri­jver van dit boek een neger is?
    Wist je dat de schri­jver van dit boek zwart is?

Je voelt het waarschi­jn­lijk meteen al: door het kiezen of ver­mi­j­den van een bepaalde con­no­tatie kun je aller­lei gevoe­lighe­den blootleggen.

En het gaat niet alleen om posi­tief en negatief. Je kunt ook denken aan gevoel­swaar­den zoals formeel (“Geachte”) en informeel (“Beste”), eigen­ti­jds (“chillen”) en oud­er­wets (“ver­pozen”), verzach­t­end (“heen­gaan”) en cho­querend (“de pijp uitgaan”).

Etymologie

Deze taal­term is al sinds de late 17e eeuw in het Ned­er­lands. De bron komt uit het Latijn.

  • con­no­ta­tio, van con- (samen, met) en nota (teken, signaal)

De “con-notatie” is dus iets wat je “samen met de beteke­nis” overbrengt.

Weetje

De ver­houd­ing tussen de kale beteke­nis en de con­no­tatie van een woord kan ook evolueren. Een jaar of vijftig gele­den kon je iemand met het syn­d­room van Down nog een “mon­goolt­je” noe­men zon­der dat veel mensen daar vreemd van opkeken. Maar inmid­dels dat die term echt taboe gewor­den – de con­no­tatie is veranderd.

De tegen­hang­er van de con­no­tatie is ook al eens Taal­term van de Week geweest: de deno­tatie. Wil je daar meer over weten? Klik dan hier.

Bonus-weet­je
De con­no­tatie van woor­den raakt zowat alle aspecten van ons taal­ge­bruik. met name bij het gebruik van eufemis­menen dys­femis­men is dat heel duidelijk voelbaar.

Abonneer
Laat het weten als er
guest
0 Comments
Inline feedbacks
Bekijk alle reacties