Regelmatig vs. geregeld

De woor­den regel­matig en geregeld wor­den vaak als syn­on­iemen gebruikt, maar kan dat in alle gevallen? Nee, er zijn wel degelijk ver­schillen. Soms moet je echt kiezen voor óf het ene óf het andere woord. Hoe dat zit? We zoeken het uit!

Waar hebben we het over?

Woor­den met een gedeelde herkomst schurken qua beteke­nis vaak dicht tegen elka­ar aan. Toch kun je ze niet alti­jd zomaar omwisselen.

Betekenis en gebruik

Deze woor­den kun­nen bei­de dienen als bijvoeglijk naam­wo­ord (zegt iets over een zelf­s­tandig naam­wo­ord) of bij­wo­ord (zegt iets over een werk­wo­ord of bijvoeglijk naam­wo­ord). En in bei­de gevallen gaat het over iets wat vak­er voorkomt, en dus niet spo­radisch of onvoor­spel­baar is.

Toch zijn er wel verschillen:

• Regel­matig betekent in enge zin “met een vast ritme” of “in een vaste of har­monieuze ver­houd­ing”, maar in ruime zin ook “steeds terugkomend”.
• Geregeld betekent “met enige fre­quen­tie” of “steeds terugk­erend of gebeurend”.

Je ziet dat hier wel wat over­lap is. Je kunt zow­el regel­matig als geregeld gebruiken in de zin van: “iets wat niet een­ma­lig is en min of meer voor­spel­baar voorkomt”.

Gaat het om iets wat zich echt vol­gens een vaste regel of struc­tu­ur her­haalt, dan is regel­matig de juiste term.

Voorbeelden 

In deze zin­nen kies je het best voor regel­matig.

• Een goed afgestelde klok tikt regel­matig.
• De groene paalt­jes naast de snel­weg hebben een regel­matige afstand.
• Ik ga regel­matig naar de tan­darts voor controle.

En in deze zin­nen kan je voor bei­de opties gaan.

• Mar­ijke gaat geregeld/regel­matig doorde­weeks naar de kroeg.
• Elk café heeft een geregelde/regel­matige aan­vo­er van bier nodig.
• Veel jon­geren in ons dorp gebruiken geregeld/regel­matig drugs.

Even opletten

Je kunt het woord geregeld ook tegenkomen in de zin van “ordelijk” of “goed geor­gan­iseerd”. In die beteke­nis kun je het juist niet ver­van­gen door regel­matig.

• Jim is een chaoot, maar André houdt juist van een geregeld huishouden.
• Tegen de geregelde troepen van de Romeinen waren de bar­baren niet opgewassen.

Weetje

In bei­de woor­den zie je het mor­feem regel terug, en dat is geen toeval. 

Iets wat “regel-matig” is, vol­gt (let­ter­lijk) de maat van een bepaalde regel. En iets wat “ge-regel‑d” is, wordt bepaald door een of andere regel.

In bei­de gevallen zit het idee van wet­matigheid of orden­ing dus al in het woord ingebakken.