We hebben er weer eentje bij: een naam waarvan de “eigen” schrijfwijze niet matcht met de gangbaar wordende spelling in de dagelijkse taalpraktijk. Ga jij voor het donorprincipe?
Partij van de Arbeid + GroenLinks = ?
Iets meer dan een jaar geleden zat ik, op een bruiloft nota bene, op een zonnige dag aan een lange tafel buiten te dineren. Naast mij waren een paar gasten druk met elkaar in gesprek; ik luisterde stilletjes mee. Onderwerp: welke naam zou de nieuwe fusiepartij moeten krijgen waar de Partij van de Arbeid en GroenLinks samen in op zouden gaan? Sommige sprekers waren insiders, maar ze waakten ervoor om namen die nog in de running waren hier, onder het genot van nog een glaasje champagne, per ongeluk publiek te maken.
We weten inmiddels wat er uit de grote naamtombola-slash-rebranding is gerold: Progressief Nederland, beter bekend als Pro. Of wacht even, is dat toch PRO?
Vraag het aan de donor
Op de site van PRO zelf is het antwoord klip en klaar: niet Pro, maar PRO. Maar ben je als gewone sterveling dan ook verplicht om dat voorbeeld te volgen?
Duidelijk niet, want het donorprincipe wordt in het Nederlands op grote schaal geschonden. Even een stapje terug: het donorprincipe is dat je als taalgebruiker de naam van een organisatie of product, net als bij een persoon, overneemt zoals de naamgever zelf (de “donor”) hem spelt. Dat is alleszins redelijk: zij gaan daar immers over.
Daarom schrijf je Esmee als iemand Esmee heet, en Esmée als iemand Esmée heet. En daarom schrijf je McDonald’s in plaats van “McDonalds”, iPhone in plaats van “Iphone”, en Häagen-Dazs in plaats van “Haagen Dazs”. Daar zullen niet veel mensen moeite mee hebben. Het donorprincipe staat fier overeind.
Oh die hoofdletters…
Maar dan. Het Nederlands heeft een aversie tegen woorden en namen die met hoofdletters geschreven worden. Het zal wel iets te maken hebben met die nuchtere mentaliteit van steek-je-kop-niet-boven-het-maaiveld-uit.
Hoofdletters in namen krijgen een free pass als ze zitten in een afkorting die een initiaalwoord is: je spreekt de letters dan individueel uit. Zo blijft CDA CDA en blijft KLM KLM. Ook blijven we hier het donorprincipe trouw als de spelling van de afkorting niet alléén uit kapitalen bestaat: PvdA blijft PvdA omdat de PvdA besloten had zichzelf géén PVDA te noemen.
En dan komen we bij namen die uit hoofdletters bestaan maar géén initiaalwoord zijn. Je spreekt ze als een gewoon woord uit – dat kan een letterwoord of acroniem zijn (en dus een afkorting), een verkorting met de eerste paar letters van elk woord, maar ook een naam waarbij om een andere reden voor hoofdletters is gekozen.
Acroniem
Om met die eerste te beginnen: kijk naar letterwoord-namen als:
- UNICEF (United Nations International Children’s Emergency Fund, dat inmiddels officieel “United Nations Children’s Fund” heet maar zijn afkorting behield)
- HEMA (Hollandsche Eenheidsprijzen Maatschappij Amsterdam)
- IKEA (Ingvar Kamprad, Elmtaryd, Agunnaryd; de naam van de oprichter en van de boerderij en het dorp waar hij opgroeide)
Die worden in het Nederlands meestal onthoofdletterd tot Unicef, Hema en Ikea.
Verkorting
Een tussenvorm zijn namen waarbij niet de eerste letters maar de eerste lettergrepen van woorden versmelten: een lettergreepwoord op basis van syllabische verkorting. Denk aan:
- LEGO (leg godt, ‘speel goed’ in het Deens)
- FEBO (Ferdinand Bolstraat, waar het eerste filiaal had moeten komen, maar dat werd alsnog de Amstelveenseweg)
- ALDI (Albrecht Diskont; weer de (familie)naam van de oprichters en de verduitste spelling van discount)
Ook daar delven de hoofdletters vaak het onderspit, en dan krijg je dus Lego, Febo en Aldi.
All-caps rules
En dan heb je nog de namen waarbij een merkdeskundige heeft gezegd: weet je wat, we spellen dit gewoon in hoofdletters, voor effect. Daarbij springen twee namen uit de Nederlandse politiek in het oog:
- DENK (“vorm gedachten” in het Nederlands en “gelijkwaardig” in het Turks)
- PRO (verkorting van Progressief uit de partijnaam Progressief Nederland)
Een snelle zoektocht bij de NOS leert dat de redactie daar beide namen vrij consequent als “Denk” en “Pro” schrijft. Volkskrant idem dito. NRC ook.
Vrijheid blijheid
Je ziet het patroon al, in alle drie de gevallen: doorgaans mag alleen de beginkapitaal blijven. Nou ja, mag… De officiële regels zijn dat je van het donorprincipe kunt afwijken als je vindt dat al die hoofdletters het tekstbeeld wat onrustig maken. Een kwestie van smaak dus. Maar het is hoe dan ook niet fout om de eigen spelling van de naamgever te volgen.
Maar wat je ook kiest: regel nummer één is dat je die keuze consequent toepast. Dus niet van Pro naar PRO en weer terug naar Pro – dat zou pas Contra zijn…
Bijzonder geval
Er is één bekende Nederlandse merknaam die zowel uit een initiaalwoord als een letterwoord bestaat: ABN AMRO. ABN spreek je “aa-bee-en” en uit AMRO “am-ro”. De bank zelf is zeer consequent – het is overal ABN AMRO, in kapitalen. Maar in de pers geldt ook hier de hoofdletter-schuwheid die het Nederlands kenmerkt en dus schrijven nieuwsberichten meestal over “ABN Amro”.
Geef een reactie