TVDW: Understatement

De taalterm van deze week, understatement, heeft het niet zo op mensen die graag overdrijven. Sterker nog, hij is ook geen vriendjes met mensen die de zaken gewoon nuchter voorstellen zoals ze zijn. Nee, zijn devies is eerder: less is more – maar dan wel met een kwinkslag, als het even kan.

Definitie

Een understatement is een stijlfiguur waarmee je zaken of personen die groot of belangrijk zijn opzettelijk omschrijft alsof ze onbenullig of triviaal zijn.

Een ander woord voor understatement is parabool. Het tegenovergestelde van een understatement is een hyperbool of overstatement.

Voorbeelden

  • In Parijs hebben we de Notre Dame bezocht… leuk kerkje.
  • Johan Cruijff kon best aardig
  • Het eten in dat viersterrenrestaurant was niet slecht.

In het laatste voorbeeld hierboven zie je dat het understatement verwant is aan de litotes (in dit geval: “niet slecht”). Het gebruik van litotessen leidt vaak tot een understatement, maar niet elke parabool is een litotes.

Etymologie

Deze taalterm hebben we uit het Engels geïmporteerd:

  • under (onder) + statement (uitspraak, stelling)

Iets wat understated is, is dus “minder dan stellig”.

Weetje

Het effect van een understatement hangt af van de context, en van de bedoeling van de spreken of schrijver.

Zo kan een understatement lijken op een eufemisme, een andere stijlfiguur die “verkleinend” werkt. Maar eufemismen hebben vaak de bedoeling om verzachtend te werken. Zo kun je een werkloze omschrijven als iemand die “op zoek is naar een nieuwe uitdaging” – een eufemistisch understatement.

Maar bij een understatement kan het effect ook juist omgekeerd zijn: door de zaken kleiner of trivialer voor te stellen dan ze zijn, benadruk je juist hoe groot of belangrijk ze zijn. Denk aan een zin als: “Heeft Pim de klant beledigd? Ja, dat is wel een dingetje…”. Zo zie je dat understatements ook verwant zijn aan het gebruik van ironie.

Wat vind jij?