Taalterm van de week: Perifrase

De taal­term van deze week, per­ifrase, is een beet­je weife­lend van aard. Hij gaat niet graag recht op zijn doel af, en drukt zich meestal extra voorzichtig uit. Maar soms let hij gewoon niet op en raakt hij een beet­je verd­waald op weg naar zijn bestem­ming.

Definitie

Een per­ifrase is een sti­jl­figu­ur waarin je iets niet recht­streeks benoemt, maar juist omschri­jft door de eigen­schap­pen te noe­men.

In een typ­is­che per­ifrase duid je iets niet alleen “via een omweg” aan, maar ook met meer woor­den dan eigen­lijk nodig is.

Als een per­ifrase opzettelijk gebruikt wordt, dan is het een sti­jl­figu­ur. Maar ook als iemand de juiste term niet kan vin­den en te veel woor­den gebruikt om de beteke­nis te omschri­jven, kun je dat een per­ifrase noe­men.

Voorbeelden

  • Als je lekker wilt uit­waaien, is een zee van stu­iv­end beige de beste plaats.
  • Onze directeur rijdt ook al in zo’n ben­zine slurpend mon­ster.
  • Vorige week heb ik een film gezien met die acteur die ook in ‘Top Gun’ zat.

De per­ifrasen in deze zin­nen nemen respec­tievelijk de plaats in van: “het strand”, “een Hum­mer” en “Tom Cruise”.

Etymologie

De samen­stel­lende delen van deze taal­term komen bei­de uit het Grieks:

  • peri- (omheen) + phrazein (uit­drukken)

Je herkent in phrazein ook het mod­erne Ned­er­landse woord frase (uit­drukking).

Weetje

Eufemis­men mak­en soms gebruik van een per­ifrase. Denk aan “tussen twee banen in”, in plaats van “werkeloos”; of “te diep in het glas gekeken hebben” in plaats van “dronken zijn”.

Bonus-weet­je:
Het woord per­ifrase heeft nog een tweede, ook taalkundi­ge beteke­nis. Maar die is meer tech­nisch en voor de fijn­proev­ers. 

In deze beteke­nis is een per­ifrase het gebruik van extra woor­den (vaak func­tiewo­or­den) om een bepaald (en equiv­a­lent) gram­mat­i­caal of seman­tisch effect te kri­j­gen. Zo kun je in plaats van “gevaar­lijk­ste” ook “meest gevaar­lijke” zeggen; en in plaats van “ik kom mor­gen” kun je ook “ik zal mor­gen komen” zeggen.

Wat vind jij?