TVDW: Komma

De taal­term van deze week, kom­ma, wacht liev­er niet tot het einde. Hij voelt zich veel meer thuis in het mid­den, ter­wi­jl er nog van alles gebeurt. Daar let hij alti­jd goed op doet hij stil­let­jes zijn ding. De kom­ma heeft geen behoefte om op te vallen, maar je mist hem als hij er niet meer is.

Definitie

Een kom­ma is een leesteken dat eruitzi­et als een ronde stip met een “sik­je” dat aan de rechterkant naar bene­den krult.

Komma’s wor­den op ver­schil­lende manieren gebruikt:

  • om in een geschreven zin een pauze te mark­eren
  • om de ele­menten in een opsom­ming van elka­ar te schei­den (dit is ver­want aan het punt hier­boven)
  • als dec­i­maal­teken bij getallen
  • om een niet-beperk­ende bijzin in te luiden

Dat laat­ste punt ver­di­ent wat extra uit­leg. Een bijzin kan “beperk­end” zijn, wat wil zeggen dat hij de beteke­nis van een woord uit de hoofdzin beperkt; en hij kan “niet-beperk­end” zijn, als hij dat niet doet.

Dat klinkt een beet­je tech­nisch, maar je ziet het ver­schil meteen. In de eerste zin hieron­der gaat het alléén (dus beperkt) over de politi­ci die niet cor­rupt zijn – maar er zijn ook andere, wel cor­rupte politi­ci. In de tweede zin zijn álle politi­ci niet cor­rupt.

  • Ik denk dat politi­ci die niet cor­rupt zijn dit prob­leem wel op kun­nen lossen.
  • Ik denk dat politi­ci, die niet cor­rupt zijn, dit prob­leem wel op kun­nen lossen.

Voorbeelden

  • De grote, enge tijger keek me aan, maar ik was toch niet bang.
  • Har­ald houdt van veel film­gen­res: roman­tisch, actie, sci­encefic­tion, com­e­dy, hor­ror, dra­ma… noem maar op!
  • Dit boek kost € 19,
  • Mijn echtgenoot, van wie ik zielsveel hou, is ook mijn beste vriend.

Je hebt het natu­urlijk al gezien: dat laat­ste voor­beeld had weer zo’n niet-beperk­ende bijzin. Stel je eens voor dat je de eerste kom­ma zou weglat­en. Dat zou er dus nóg een echtgenoot moeten zijn waar­van de sprek­er níét zielsveel houdt!

Etymologie

Het Ned­er­lands heeft dit woord geleend van het Franse com­ma, maar de bron ligt (via het Lati­jn) bij het Grieks:

  • kom­ma (deel van een zin), van koptein (slaan, afs­ni­j­den)

Weetje

Soms hoor je mensen het woord “kom­ma” gebruiken als ze het hebben over een apos­trof. Die ver­war­ring is goed te begri­jpen, want de vorm van kom­ma en apos­trof is zowat iden­tiek. Alleen de plaats­ing is anders: de kom­ma staat onder­aan op de regel en de apos­trof zweeft bove­naan.

Voor alle duidelijkheid…

  • kom­ma: Oth­el­lo, Iago en Des­de­mona
  • apos­trof: Oth­el­los vrouw heet Des­de­mona

Tip! Kijk voor het gebruik van de apos­trof in bezit­telijke con­struc­ties ook een hier door de Taalei­doscoop.

3 gedachten over “TVDW: Komma”

  1. In bei­de zin­nen hoort achter ‘zijn’ een kom­ma. In de eerste om een pauze, in de tweede omdat het bijzin­net­je kan wor­den wegge­lat­en zon­der de hoofdzin te schaden. Als de steller het toch wil benadrukken, is ‘zijnde niet cor­rupt’ beter.

  2. Dank je voor je reac­tie, gnjager. Het is in het Ned­er­lands inder­daad gebruike­lijk om ook bij niet-beperk­ende bijzin­nen die afs­lui­tende kom­ma te schri­jven, maar wat mij betre­ft hoeft dat niet. De kom­ma is zow­el een gram­mat­i­caal ele­ment als een indi­catie van de uit­spraak; ik probeer alti­jd een even­wicht tussen bei­de func­ties te bereiken.

Wat vind jij?