Tag: etymologie

Met de recente aandacht voor de Russische militaire manoeuvres aan de Zwarte Zee is ook een interessant taalfenomeen weer boven komen drijven. Want het schiereiland waar het allemaal om te doen is heet de Krim. De Krim. En de Krim ligt in de Oekraïne. Of toch in Oekraïne?

Het gebruik van het bepaald lidwoord – de of het – in geografische namen is een taalvorm met een lange staat van dienst. Er zijn dan ook voorbeelden te over: de Veluwe, het Verenigd Koninkrijk, de Libanon, de Congo. Als je die eerste twee voorbeelden wel oké vindt klinken maar de laatste twee nogal ouderwets, dan ben je niet alleen. De trend is om deze lidwoorden steeds meer weg te laten. Maar alleen in bepaalde gevallen.

(meer…)

Het was het onwer­ke­lijke, intri­ge­rende plaatje dat mijn aan­dacht naar dit ver­haal trok, maar bij nadere inspec­tie bleek er ook nog een taal­ver­ras­sing in te zit­ten. Kijk eerst even naar deze alter­na­tieve ver­sie van onze aardbol.

Je her­kent hem wel, maar je ziet ook met­een dat er iets niet klopt: een stuk Afrika zit aan de ver­keerde kant van de Atlantische Oceaan. Deze aarde-maar-dan-anders stond gis­te­ren in de NRC. Het arti­kel legt uit dat dwars door de Sahara een scheids­lijn in de aard­korst loopt die tot een split­sing van het con­ti­nent had kun­nen lei­den, maar dat niet heeft gedaan.

(meer…)

Het is van­daag Tweede Kerstdag. Een offi­ci­ële feest­dag, maar geen kerst­dag in de reli­gi­euze kalen­der – want daar is dit de dag van Sint-Stefanus, en dát vie­ren we van­daag niet. Tweede Kerstdag is dus gewoon een han­dige bena­ming voor een secu­liere feest­dag die min of meer toe­val­lig valt na de “eer­ste” kerstdag.

Hoewel, hoe toe­val­lig is dat? Nederland is bij lange na niet het enige land met een extra kerst­dag. Dit is in veel Europese lan­den een vrije dag, heel vaak ook met een naam die equi­va­lent is aan “de tweede kerst­dag”. Maar in veel lan­den (zoals Oostenrijk, de Tsjechische Republiek, Ierland en Polen) wordt van­daag wel dege­lijk Sint-Stefanusdag gevierd.

Een geval apart vor­men de meeste lan­den van het Britse Gemenebest, het Verenigd Koninkrijk voorop. Daar wordt 26 decem­ber gevierd als Boxing Day. Een wat merk­waar­dige naam, want wie gaat nu op de dag na Kerstmis voor zijn lol een rob­ber­tje bok­sen? Good will towards all, en dan een upper­cut erachteraan?

Nee, natuur­lijk niet… De box in Boxing Day is een heuse doos. Geen “Blije Doos” voor het kin­neke Jezus, maar een soort kerst­pak­ket. Hoewel de her­komst van de term niet met zeker­heid is vast te stel­len, heeft het waar­schijn­lijk wel iets te maken met het geven van geschen­ken aan ondergeschikten.

(meer…)

Je staat er niet elke dag bij stil, maar jij en ik kij­ken naar de wereld met een blik die tot voor kort voor­be­hou­den was aan… nou ja, de goden. Voor ons is de aan­blik van een globe de nor­maal­ste zaak van de wereld; in elk klas­lo­kaal staat er wel een – dat hoop je tenminste.

Dat aan­zicht, de hele wereld­bol in één oog­op­slag, is een schouw­spel dat voor de mees­ten in de geschie­de­nis van de mens­heid ondenk­baar was – als ze al wis­ten dat de aarde über­haupt bol­vor­mig was. (We heb­ben daar al eens eer­der door de Taaleidoscoop naar gekeken.)

Nee, voor een over­wel­di­gende meer­der­heid van onze voor­va­de­ren hield de land­kaart op een gege­ven moment op, en wat daarna kwam… Al in de antieke oud­heid werd er gespe­cu­leerd dat er ergens ten zui­den van de bekende wereld een mys­te­ri­eus nieuw con­ti­nent moest zijn, een terra austra­lis incog­nita.

Wacht even, zeg je nu, “austra­lis”? Maar er ligt wer­ke­lijk ten zui­den van de Euraziatische wieg van onze bescha­ving een ander con­ti­nent: Australië! Is dat toe­val, die over­een­komst in naam?

(meer…)