Verweggistan

Je staat er niet elke dag bij stil, maar jij en ik kijken naar de wereld met een blik die tot voor kort voor­be­houden was aan… nou ja, de goden. Voor ons is de aan­blik van een globe de nor­maal­ste zaak van de wereld; in elk klaslokaal staat er wel een – dat hoop je ten­min­ste.

Dat aanzicht, de hele wereld­bol in één oogop­slag, is een schouwspel dat voor de meesten in de geschiede­nis van de men­sheid ondenkbaar was – als ze al wis­ten dat de aarde über­haupt bolvormig was. (We hebben daar al eens eerder door de Taalei­doscoop naar gekeken.)

Nee, voor een over­weldigende meerder­heid van onze voor­vaderen hield de land­kaart op een gegeven moment op, en wat daar­na kwam… Al in de antieke oud­heid werd er gespeculeerd dat er ergens ten zuiden van de bek­ende wereld een mys­terieus nieuw con­ti­nent moest zijn, een ter­ra aus­tralis incog­ni­ta.

Wacht even, zeg je nu, “aus­tralis”? Maar er ligt werke­lijk ten zuiden van de Eurazi­atis­che wieg van onze beschav­ing een ander con­ti­nent: Aus­tral­ië! Is dat toe­val, die overeenkomst in naam?

Hele­maal niet, want het Lati­jnse auster betekent “zuider­wind”, en daar­van is aus­tralis afgeleid, dat “zuidelijk” betekent. Van­daar ter­ra aus­tralis incog­ni­ta: het onbek­ende land ten zuiden van ons. Er deden woeste ver­halen de ronde, aange­wakkerd door Mar­co Polo, over de verbluffende rijk­dom­men van dit land.

Terra Australis
Zie hoe groot de "Ter­ra Aus­tralis" op deze kaart is!

Op zestiende-eeuwse Europese kaarten ver­scheen soms het noordelijk­ste deel van Aus­tral­ië al – of zelfs het hele ged­roomde con­ti­nent, vooruit­lopend op de onver­mi­jdelijke ont­dekking ervan. Kijk maar eens naar deze wereld­kaart uit 1587 van Rumold Mer­ca­tor (1545–1599), de zoon van de “grote” Mer­ca­tor.

Het was onder andere Abel Tas­man (1603–1659) die Aus­tral­ië verder in kaart bracht, en hij gaf Ter­ra Aus­tralis de naam Nieuw Hol­land. In de negen­tiende eeuw kwam de Engelse nav­i­ga­tor en car­tograaf Matthew Flinders tot de con­clusie dat het gedromde mythis­che reuzen­con­ti­nent werke­lijk niet bestond. Hij stelde een dan ook naamsveran­der­ing voor: de naam Aus­tralia, die al een tijd­je cir­culeerde, moest het defin­i­tief wor­den. En zo geschied­de.

Aurora borealis in Noorwegen
Auro­ra bore­alis in Noor­we­gen

Als toet­je: je komt de term aus­tralis ook nog tegen op een andere plaats. Het tover­achtige noorder­licht ken je miss­chien ook wel bij zijn Lati­jnse naam, auro­ra bore­alis. Maar het­zelfde fenomeen doet zich voor rond de zuid­pool, alleen daar heet het auro­ra aus­tralis (en je weet nu waarom, plus dat bore­alis dus “noordelijk” moet beteke­nen – en dat is ook zo!).

Kijk ook eens naar deze prachtige beelden van het zuider­licht boven Aus­tral­ië, gemaakt vanu­it het Inter­na­tion­al Space Sta­tion. Over een “blik van god” gespro­ken…

Wat vind jij?