Foutje bedankt!

Het spi­jt me, maar ik kaap je even mee op een reis­je langs oude herin­ner­in­gen, recent weten­schap­pelijk onder­zoek en een bij­tende hond. Klaar? Daar gaan we!

Dit ver­haal begint ter­wi­jl ik al gras­duinend in oude com­put­erbe­standen een film­p­je tegenkwam van twee broers. Deze broers, die verder geheel anon­iem zullen bli­jven, zijn nu 11 en 15, en waren ten tijde van de opname 3 en 7. De korte ver­sie:

Krijt
Stoep­kri­jt of spli­jtzwam?

Grote broer en een schoolvriendin­net­je zijn een schild aan het mak­en van kar­ton, ver­sierd met kri­jt. Grote broer komt trots het voltooide schild aan vad­er lat­en zien. Vad­er, die in dit ver­haal geheel geen blaam tre­ft, merkt op dat alleen de achterkant van het schild ver­sierd is. Schoolvriendin­net­je begint direct ook de voorkant te ver­sieren. Grote broer schree­uwt het uit van ontzetting, want dat was natu­urlijk niet de bedoel­ing!

Kleine broer kri­jgt nu door dat ken­nelijk ook de voorkant van het schild bekri­jt kan wor­den. Ter­wi­jl grote broer het “foute” kri­jt snikkend wegveegt, begint kleine broer nietsver­moe­dend aan een verse laag kri­jtver­sierin­gen. Grote broer ontvlamt en verkoopt zijn kleine broer een mep. Kleine broer druipt luid huilend af naar vaders troos­t­ende armen. Vad­er zegt dat grote broer excus­es moet mak­en, want kleine broer bedoelde het echt niet zo. Dus grote broer zegt ter­loops, “Sor­ry, broert­je…”

En dan nu de klap­per. Toen de bei­de broers dit film­p­je acht jaar lat­er (afgelopen week­end dus) terugza­gen, moesten ze allereerst hartelijk lachen. Maar de reac­tie van grote broer op de ont­knop­ing was veelzeggend: “Nou zeg, die sor­ry, daar meende ik echt hele­maal niks van!”

Lees verder Fout­je bedankt!

Toen noord nog heel gewoon zuid was

Het lijkt zo sim­pel. Als je de weg kwi­jt bent, pak je je smart­phone, opent de kom­pas-app en kijkt waar het N’etje heen draait. Dat is het noor­den en klaar is Kees Kom­pas.

Maar nee, zo sim­pel is het toch ook weer niet. Want als jij je herkent in dit sce­nario ben je niet alleen jonger dan pak­weg 20 – het zal je dan ook een worst wezen waar het noor­den is. Jij gaat gewoon naar je nav­i­gatie-app en vraagt vrien­delijk om terug naar huis geleid te wor­den. En of dat noord-, oost-, west- of zuid­waarts is, who cares?

Kompas
Noord of zuid?

Ah, de nos­tal­gie. Een echt kom­pas, met zo’n wiebe­lend naald­je dat een rode en witte (of staalk­leurige) kant heeft. En dat je moet draaien om het rode naald­je bij de N van noord te bren­gen. Het klinkt zo heer­lijk predig­i­taal, toen noord nog noord was en zuid zuid, en je een mag­neet­je in een ronde plat­te doos nodig had om het ver­schil te zien.

En toch – ik ver­val in her­hal­ing – is ook dat niet zo sim­pel als het klinkt. Want je staat er niet bij stil, maar… noord is hele­maal niet noord, en zuid ook niet zuid. Enige uit­leg is op zijn plaats.

Lees verder Toen noord nog heel gewoon zuid was

Lekker gezellig

In elke taal heb je van die woor­den en uit­drukkin­gen die lastig te ver­tal­en zijn. Vaak is dat omdat in de andere taal het hele idee dat het woord ver­wo­ordt er niet is, of niet met dezelfde nuance of gevoel­swaarde. Daarom kun je ook in het Ned­er­lands een fin­ger­spitzenge­fühl hebben over het je-ne-sais-quoi dat een dolce far niente onder­schei­dt van een stiff upper lip.

Lekker én gezellig!
Dit woord is lekker én gezel­lig!

Maar het omge­keerde is ook het geval. Je kunt ook lijst­jes mak­en van woor­den die in je eigen taal nog niet gang­baar zijn en ook geen evenknie hebben – en die dus wel eens hand­ig van pas zouden kun­nen komen. Pre­cies dat heeft de web­site Men­tal Floss gedaan, met een leuke lijst van 38 woor­den zon­der Engelse tegen­hang­er.

Je vin­dt geen Ned­er­landse woor­den op de lijst, maar wel bijvoor­beeld het Noorse woord voor (brood)beleg, pålegg (zie je de gelijke­nis?), en het Jid­dis­che schlemiel, ons wel bek­end. En natu­urlijk hebben ze onze oude vriend l’esprit de l’escalier niet ver­geten. In dezelfde geest zwemt in de Taalei­doscoop-kweekvi­jver “estreneren” rond, naar het Spaanse estre­nar, dat betekent: voor het eerst gebruiken of dra­gen.

Lees verder Lekker gezel­lig

Tweede Doosdag

Het is van­daag Tweede Ker­stdag. Een offi­ciële feestdag, maar geen ker­stdag in de religieuze kalen­der – want daar is dit de dag van Sint-Ste­fanus, en dát vieren we van­daag niet. Tweede Ker­stdag is dus gewoon een hand­i­ge benam­ing voor een seculiere feestdag die min of meer toe­val­lig valt na de “eerste” ker­stdag.

Hoewel, hoe toe­val­lig is dat? Ned­er­land is bij lange na niet het enige land met een extra ker­stdag. Dit is in veel Europese lan­den een vri­je dag, heel vaak ook met een naam die equiv­a­lent is aan “de tweede ker­stdag”. Maar in veel lan­den (zoals Oost­en­rijk, de Tsjechis­che Repub­liek, Ier­land en Polen) wordt van­daag wel degelijk Sint-Ste­fanus­dag gevierd.

Aalmoezendoos?
Aal­moezen­doos?

Een geval apart vor­men de meeste lan­den van het Britse Gemenebest, het Verenigd Koninkrijk voorop. Daar wordt 26 decem­ber gevierd als Box­ing Day. Een wat merk­waardi­ge naam, want wie gaat nu op de dag na Ker­st­mis voor zijn lol een rob­bert­je bok­sen? Good will towards all, en dan een upper­cut erachter­aan?

Nee, natu­urlijk niet… De box in Box­ing Day is een heuse doos. Geen “Bli­je Doos” voor het kin­neke Jezus, maar een soort ker­st­pakket. Hoewel de herkomst van de term niet met zek­er­heid is vast te stellen, heeft het waarschi­jn­lijk wel iets te mak­en met het geven van geschenken aan ondergeschik­ten.

Lees verder Tweede Doos­dag

De otofoto die je wist dat zou komen

Decem­ber is een maand van tra­di­tie en con­tro­verse. Het begint met Sin­terk­laas (en de eeuwige vraag: kan Zwarte Piet nou wel of niet door de beugel?). Aan het eind komen Ker­st­mis (hoe verde­len we die dagen nou weer tussen de ver­schil­lende fam­i­lies, feesten en bor­rels?) en oud en nieuw (moeten we echt zoveel geld aan vuur­w­erk uit­geven ter­wi­jl er ook mensen zijn die niet eens hun medici­j­nen kun­nen betal­en?).

En ergens daar­tuss­enin piepen er nog twee taal­tra­di­ties met bijbe­horende con­tro­verse tussendoor: het Groot Dictee der Ned­er­landse Taal en de verkiez­ing van het Woord van het Jaar. Het Groot Dictee is gis­teren uit­ge­zon­den, maar daar maak ik geen woor­den meer aan vuil; dat heb ik al in een van de eerste Taalei­do­scopen gedaan.

Selfie
A dog's got­ta do what a dog's got­ta do

Nee, dan het Woord van het Jaar. Ook daar heb ik al eens eerder over geschreven, maar dit jaar­lijks terugk­erende So You Think You Wan­na Be Holland’s Next Top Word-spek­takel ver­di­ent wel enige verse aan­dacht. Dit jaar vin­dt Van Dale dat self­ie het Woord van 2013 is (een self­ie is een zelf­portret dat je maakt met de cam­era van je mobiel of tablet). Het alter­natief dat Kees van Kooten gis­teren voorstelde, het palin­d­room “oto­fo­to”, vind ik als Ned­er­lands Woord van het Jaar al een stuk leuk­er.

Ik ben er geen fan van om zo’n Woord van het Jaar door een verkiez­ing te lat­en bepalen, zoals Van Dale doet. Jan Gemid­deld is immers geen deskundi­ge. Vraag de vox pop­uli wie de groot­ste Ned­er­lan­der aller tij­den is, en je kri­jgt Pim For­tuyn op num­mer 1. Tel uit je ver­lies.

Lees verder De oto­fo­to die je wist dat zou komen

Koreaanse calorieën in Groningen

Toen deze week de jong­ste Noord-Kore­aanse kern­proef in het nieuws kwam, moest ik direct denken aan Gronin­gen en aan een Mars-reep. Dat zijn twee zijstap­pen, ja, maar niet zo groot als je denkt.

We weten über­haupt dat Noord-Korea een onder­grondse kern­bom tot ont­ploff­ing heeft gebracht omdat die explosie een schok­golf teweeg­bracht die in andere lan­den te meten was. Net als bij een aard­bev­ing. Ziedaar zijstap één: ook in Gronin­gen is het een en ander te doen over aard­bevin­gen die (indi­rect) door de mens veroorza­akt wor­den.

Fokke en Sukke
Fokke en Sukke op 13 maart 2013

De Groninger bevin­gen zijn wel een tand­je min­der heftig. Dat kun je afme­ten aan hun omvang op “de schaal van Richter” – maar is dat wel zo? De media noe­men bij aard­bevin­gen vaak volau­toma­tisch een mag­ni­tude op de schaal die ver­noemd is naar de Amerikaanse seis­moloog Charles Fran­cis Richter (1900-1985). Het is bij­na alsof die Richter-schaal de enige en onver­mi­jdelijke aard­bev­ingss­chaal is. Niets is min­der waar.

Lees verder Kore­aanse calo­rieën in Gronin­gen