Scheermesje

Epidemieën. Rages. De nieuwste mode. Allemaal dingen die even de kop opsteken en dan weer verdwijnen. Laten we hopen dat de zich steeds verder verspreidende behaaring van het Nederlands ook zoiets is, en snel weer verdwijnen zal.

Ja, dat las je goed. Niet de beharing van het Nederlands, want… een taal heeft geen haar. Maar het Nederlands heeft wel het woord haar, en dat woord mag zich nu verheugen in een absurde populariteit. Het is een soort rage. Of liever, omdat het meestal fout gebruikt wordt: een epidemie.

Te veel haar

Waar het om gaat is zinnen als deze:

  • Om te voldoen aan de AVG, zal ons bedrijf haar computersysteem moeten moderniseren.
  • Dit wetenschappelijke instituut, en met name haar archief, is een schoolvoorbeeld van doelmatigheid.
  • Je haar glanst met al haar kracht.
  • Jamin heeft het assortiment snoep in haar winkels flink uitgebreid.
  • De raad van commissarissen zal haar oordeel over deze kwestie morgen openbaar maken.

Neen, neen, driewerf neen. In al deze gevallen moet zijn staan waar nu haar staat. En het waarom daarvan is niet echt ingewikkeld.

Even opletten

In het Nederlands heb je de-woorden en het-woorden. Alle het-woorden zijn onzijdig. Sommige de-woorden zijn mannelijk; sommige de-woorden zijn vrouwelijk.

Je verwijst naar mannelijke en onzijdige woorden met zijn en hij/het. Je verwijst naar vrouwelijke woorden met haar en zij. Daarnaast heb je namen van bedrijven en instellingen. Daar verwijs je altijd naar met zijn en hij of het, tenzij het “kernwoord” in de naam nadrukkelijk grammaticaal vrouwelijk is.

Supermakkelijk. Toch? Niet dus. Want het is makkelijk genoeg om onzijdige woorden te herkennen: dat zijn alle het-woorden. Maar welke de-woorden zijn mannelijk en welke vrouwelijk? Dat moet je even opzoeken in een woordenboek of het Groene Boekje. Gelukkig is er wel één handige vuistregel: alle woorden die eindigen op -ing, -ie, -schap of ‑heid zijn vrouwelijk.

Ga er maar vanuit dat de keren dat je met haar of zij moet verwijzen nogal in de minderheid zijn.

Zo hoort het (wonderlijk genoeg)

Voorbeelden zeggen vaak meer dan elke uitleg, dus ga hier maar eens mee puzzelen. Alle verwijzingen in deze zinnen kloppen:

  • Onze beroepsorganisatie heeft haar leden niet geïnformeerd over de oprichting van een nieuw raadgevend comité; zij gaat er vanuit dat dit comité zijn rol zelf duidelijk zal maken.
  • Als de ondernemingsraad niet protesteert tegen die nieuwe directie en haar plannen, zal hij zijn geloofwaardigheid te grabbel gooien.
  • com wil zijn dienstenpakket gaan uitbreiden.
  • De onderneming zal haar structuur hier wel op aan moeten passen, want als het bedrijf dat niet doet, zal het zijn plannen zeker zien mislukken.
  • De afdeling Onderhoud vindt dat zij te zwaar belast wordt; we hebben daarom Willems Consultancy om advies gevraagd, en zullen zijn aanbevelingen zeker opvolgen.

Het is waar, het ziet eruit als een toonbeeld van warrigheid en willekeur. En toch klopt het allemaal.

Hoe nu verder?

De mooiste oplossing zou misschien zijn om te doen als het Engels, en een tegenhanger te verzinnen voor it en its. Dat zijn twee fantastische woorden waarmee je het hele probleem omzeilt: General Motors said it would expand its R&D division. Er komt geen he, she, his of her aan te pas.

In de huidige epidemie is haar een beetje de rol van its gaan spelen. Maar die “behaaring” is voorlopig nog gewoon een rage en daarom nog steeds fout. En een levensvatbaar alternatief voor het steeds onthouden of opzoeken van het woordgeslacht is nog nergens in zicht. Hou voorlopig dus wel altijd een goed scheermesje (lees: woordenboek of spellinggids) bij de hand.

Wat vind jij?