Uitweiden vs. uitwijden

Soms gaan twee woorden de wijde wereld in en komen ze weer thuis met een klein verschil in spelling, zoals bij uitweiden en uitwijden. Beide termen bestaan, maar de ene is veel populairder dan de andere. En ze betekenen iets heel anders. Hoe je ze dan uit elkaar houdt? We leggen het uit!

Waar hebben we het over?

Bij woorden die homofonen zijn maar geen homografen is het altijd even extra opletten bij de spelling.

Betekenis en gebruik

• Uitweiden betekent “uitvoering spreken over”, vooral in de zin van “afdwalen van het echt onderwerp van gesprek” of “te veel op details ingaan”.
• Uitwijden klinkt precies hetzelfde, maar betekent iets anders: “wijder maken” of “wijder worden”, zoals bij het vermaken of oprekken van kleding.

Hoewel uitwijden netjes in het woordenboek staat, zullen veel mensen in die betekenis eerder een omschrijving zoals “wijder worden” gebruiken. Dus de kans is groot dat, als je twijfelt, uitweiden de spelling is die je zoekt.

Voorbeelden 

• Kunnen we de vergadering nu afronden zonder steeds weer uit te weiden over elk agendapunt?
• Politici willen graag uitweiden over hun favoriete onderwerpen.
• Deze blouse zit te strak; kan je haar nog uitwijden?
• Die oude trui is zo uitgewijd, dat is echt geen gezicht meer.

Nogmaals: die laatste twee voorbeelden zijn correct, maar niet erg gangbaar.

Even opletten

Onder jagers heeft het woord uitweiden ook nog een andere, meer plastische betekenis: het verwijderen van de ingewanden van een aangeschoten dier.

Weetje

Hoewel uitweiden met een -ei- gespeld wordt, is de term wel tegelijk verwant aan het woord wijd, in de zin van: breed. Diezelfde ruimtelijke metafoor over spraakgebruik of spreekstijl – namelijk: woorden die “veel ruimte innemen” – zie je ook bij een uitdrukking als breeduit spreken.