Taalterm: Verkorting

De taalterm van deze week, verkorting, wil liever niet je tijd verdoen. Hij weet immers dat je wel wat beters te doen hebt. En zelf houdt hij ook niet van overbodige ballast, dus hij gooit snel weg wat hij niet echt nodig heeft.

Definitie

Een verkorting is een soort afkorting waarbij je een deel van het afgekorte woord weglaat.

Soms blijft de rest van het woord bij een verkorting in ongewijzigde vorm staan, maar het kan ook zijn dat de spelling iets verandert of er een (vaak afsluitende) klank bijkomt.

Verkortingen zijn een manier om het taalgebruik efficiënter te maken, met name in de spreektaal. In bijna alle gevallen bespaar je in de verkorte versie een of meer lettergrepen op het origineel.

Voorbeelden

Vaak zijn het de laatste letters die in een verkorting wegvallen:

• professor → prof
• asociaal → aso
• bioscoop → bios
• pianoforte → piano  

Maar soms zijn het de eerste letters die verdwijnen; dit komt geregeld bij voornamen voor:

• natuurlijk → tuurlijk
• omnibus → bus
• Michiel → Chiel
• Charlotte → Lotte

Bij deze verkortingen is de klank of de spelling iets aangepast:

• elektrische producten (of bedrading) → elektra
• paddenstoel → paddo
• boterham(metje) → bammetje
• lesbienne → lesbo

Etymologie

• ver- (prefix om een (maak)proces aan te duiden) + kort + -ing (suffix dat een zelfstandig naamwoord vormt)

Weetje

Toen mijn kinderen kleiner waren, hadden ze vaak een favoriet spelletje of Pokémon of tv-serie of iets anders. En die favorieten waren dan hun “lievelings”. Denk aan: Pikachu is echt mijn lievelings.

Het was een handige en flexibele verkorting, omdat hij multi-inzetbaar is. Eigenlijk gebruikten ze het bijna als bijvoeglijk naamwoord, zij het dat het woord niet vervoegd werd.

Zo’n verkorting met een bungelende tussen-s aan het eind ziet wat raar uit. Maar toch hadden mijn jongens dat niet helemaal uit de lucht gegrepen. Denk maar aan het woord beroeps (“niet-amateur”), waarmee we precies hetzelfde doen. Ken jij nog meer voorbeelden?