Taalterm van de week: Mondegreen

De taal­term van deze week, mon­de­green, is niet echt een piet­je-pre­cies. Hij doet wel zijn best hoor, maar toch heeft hij het alti­jd nét bij het ver­keerde eind. Aan zijn goede bedoelin­gen ligt dat niet: als je hem vertelt hoe het wel zit, dan is hij vaak blij verrast.

Definitie

Een mon­de­green is een fenomeen in de spreek­taal waar­bij de luis­ter­aar een aan­tal woor­den niet goed ver­staat en ver­vangt door een alter­natief dat ook toepas­selijk lijkt.

Met andere woor­den: bij een mon­de­green denk je iets anders te horen dan wat er gezegd is, maar dat “anders” voelt toch logisch en juist. De woor­den die je denkt te horen zijn dan bij­na homo­foon aan de echte tekst. Dit gebeurt geregeld bij songtek­sten als de zang­stem niet hele­maal goed te ver­staan is, maar het kan ook gewoon in een gesprek voorkomen.

In het Ned­er­lands noe­men we dit effect bij songtek­sten ook wel mama appel­sap.

Voorbeelden

Het moet inmid­dels zo’n 30 jaar gele­den zijn dat de vol­gende scènes zich afspeelden. 

Ik was met iemand aan het luis­teren naar het album Parade van Prince (uit 1986), en daarin zit een num­mer dat Girls and Boys heet. In dat lied kon ik een stuk­je van de tekst niet goed ver­staan. Het begon “They loved to kiss on…” maar daar­na kwam ik er niet uit. 

Mijn gespreksgenoot was een heuse Prince-fanaat en zij luis­ter­de het stuk­je meerdere keren af, waar­na het deskundi­ge oordeel vol­gde. Wat Prince zong was “They loved to kiss on the steps of the sign”. Ze had ook een hele the­o­rie erbij over hoe deze sym­bol­iek paste in de tekst van het lied en bij de filosofie van Prince.

Het was pas maan­den lat­er dat ik in een muziek­winkel een boek vond met de blad­muziek van datzelfde album, Parade. Natu­urlijk zocht ik meteen Girls and Boys op en de songtekst in kwest­ie bleek te zijn: “They loved to kiss on the steps of Versailles”.

Zo’n ver­giss­ing, dát is dus een mondegreen.

Een voor­beeld uit het Ned­er­lands zijn de open­ingsregel van het ker­stlied Mid­den in de win­ter­nacht: “Mid­den in de win­ter­nacht ging de hemel open.” Een (waarschi­jn­lijk jonge) luis­ter­aar maak­te daar­van: “Mid­den in de win­ter­nacht ging de HEMA open”.

Nog een Ned­er­lands voor­beeld: som­mige luis­ter­aars horen in het lied Zwart wit van Frank Boei­jen de tekst “Denk niet zwart-wit, maar in de kleur van je haar” in plaats van “… maar in de kleur van je hart”.

Etymologie

Dit is zo’n zeldzame taal­term waar­van we pre­cies weten wie hem wan­neer en waarom gelanceerd heeft.

In 1954 schreef de Schotse auteur Sylvia White een artikel in Harper’s Mag­a­zine. Daarin vertelde ze over een 17e-eeuwse Schotse bal­lade waar­van ze jaren­lang de tekst ver­keerd had begrepen.

De echte tekst gaat zo:

Ye Highlands and ye Lowlands,
Oh, where hae ye been?
They hae slain the Earl of O’ Moray,
And laid him on the green.

Wat White al die jaren abus­ievelijk had geho­ord was een heel andere slotregel: “And Lady Mon­de­green”. Heel logisch: een Earl en een Lady, dat gaat pri­ma samen.

In haar artikel stelt Sylvia White voor om zo’n geval van mis­com­mu­ni­catie een “mon­de­green” te noe­men – and the rest is history…

Weetje

De mon­de­green is ver­want aan een andere taal­term die we al eerder door de Taalei­doscoop hebben bekeken: eggcorn. Het ver­schil is dat de ver­keerd ver­stane woor­den bij een mon­de­green een duidelijk andere beteke­nis hebben, ter­wi­jl bij een eggcorn de beteke­nis (min of meer) behouden bli­jft, alleen met een andere woorden.

Een andere ver­wante term is mala­propisme. Daar­bij gaat juist niet om ver­sprek­ing, en niet een “ver­luis­ter­ing”. En dan ook nog om een ver­sprek­ing met komisch effect door de ver­keerd-chique woordkeuze.

Bonus-weet­je
Een heel enkele keer wordt een mon­de­green expres in het lev­en geroepen. Toen ik jong was vier­den we mijn ver­jaardag (in de zomer) vaak samen met mijn vriend­jes en fam­i­lie in de Domini­caanse Repub­liek, als we daar op bezoek waren.

Zij wilden graag het Hol­landse “Lang zal ze lev­en” voor me zin­gen, maar met name de kinderen had­den daar moetie mee. Mijn oom heeft toen heel slim ver­zon­nen dat ze “Lan­za cel­e­bra” kon­den zin­gen. Dat slaat ner­gens op, maar lan­zais een Spaans woord (lans) en cel­e­bra ook (viert, van het werk­wo­ord cel­e­brar, vieren). Met name dat laat­ste woord was natu­urlijk heel toepas­selijk voor een ver­jaardags­feestje, dus deze mon­de­green ging erin als zoeke koek. De taart ook, trouwens.

Wat vind jij?