Meme Dobbelsteen

De grote jon­gens op het inter­net – Google, Face­book, Twit­ter en con­sorten – doen er alles aan om ons zo veel mogelijk din­gen met elka­ar te lat­en delen. Foto’s, bericht­en, film­p­jes, updates, je kan het zo gek niet verzin­nen. Hoe meer mensen in al die infor­matie geïn­ter­esseerd zijn, hoe meer erop gek­likt wordt; en hoe meer adver­ten­ties we zien tij­dens al dat klikken, hoe meer de schatk­isten van deze bedri­jven uit­puilen met reclame­cen­t­jes.

Facebook wil nieuwe "reacties" toevoegen aan de Like.
Face­book wil nieuwe "reac­ties" toevoe­gen aan de Like.

Kor­tom: pakkende hap­klare inter­net­brokjes zijn de smeerolie van de sociale­me­di­ae­conomie. Er is een woord voor een pakkend hap­klaar inter­net­brokje dat je vast wel eens hebt zien langskomen: meme. Maar waar komt dat woord van­daan?

Ouder dan je denkt

Het woord meme is piepjong, maar miss­chien toch iets oud­er dan je denkt. Het dateert namelijk uit 1976, ruim voor de komst van het wereld­wi­jde web. Sterk­er nog, de pre­cieze bron is bek­end: het boek The Self­ish Gene door de Britse evo­lu­tion­air bioloog Richard Dawkins.

Richard Dawkins
Richard Dawkins

Dawkins zag para­lellen tussen de manier waarop organ­is­men genetis­che infor­matie aan elka­ar doorgeven, wat zorgt voor biol­o­gis­che evo­lu­tie, en de manier waarop in een samen­lev­ing of cul­tu­ur stuk­jes infor­matie wor­den doorgegeven – wat op zijn beurt ook zorgt voor een soort (cul­turele) evo­lu­tie. Hij zocht naar een woord dat in die con­text de tegen­hang­er zou kun­nen zijn van wat een gen is in de biolo­gie.

Dit is het rel­e­vante citaat uit The Self­ish Gene:

“We need a name for the new repli­ca­tor, a noun that con­veys the idea of a unit of cul­tur­al trans­mis­sion, or a unit of imi­ta­tion. ‘Mimeme’ comes from a suit­able Greek root, but I want a mono­syl­la­ble that sounds a bit like ‘gene’. I hope my clas­si­cist friends will for­give me if I abbre­vi­ate mimeme to meme. If it is any con­so­la­tion, it could alter­na­tive­ly be thought of as being relat­ed to ‘mem­o­ry’, or to the French word même. It should be pro­nounced to rhyme with ‘cream’.”

Meme 1.0

Let op! We hebben het hier dus over een vrij tech­nis­che term: een “een­heid van cul­turele over­dracht” in de breed­ste zin van het woord. Denk als voor­beeld aan… een afbeeld­ing van een rok­ende film­ster. Lange tijd was dit een bek­end en alom geac­cepteerd beeld. Zie deze pub­liciteits­fo­to van Cary Grant.

Cary Grant
Cary Grant (geb. Archie Leach)

De bron kon ik niet vin­den, maar ik denk dat hij uit de jaren veer­tig dateert. Hash­tags avant la let­tre: #cool #mys­terieus #sophis­ti­cat­ed #man­van­dew­ereld #smok­ingrocks.

Zie van­daag de dag maar eens zo’n door de film­stu­dio gemaak­te offi­ciële pro­mo­fo­to te vin­den van Tom Cruise, Jen­nifer Lawrence of Bene­dict Cum­ber­batch. Onbe­gonnen werk, deze meme heeft inmid­dels zijn glans ver­loren (ten­z­ij het een opzettelijke ver­wi­jz­ing is naar voor­bi­je tij­den). Want: #smok­ing­does­ntrock­any­more.

Een ander voor­beeld. Tij­dens een avond­je Pic­tionary bij ons thuis kreeg een team (de 40-plussers) de opdracht om “Mien Dobbel­steen” te ver­beelden. Geen prob­leem, voor ons was dit type­t­je een heel herken­bare meme. Het andere team (de 20-min­ners) ston­den echter voor een raad­sel – Mien wie?! Nog zo’n een­heid van cul­turele over­dracht die zijn lang­ste tijd heeft gehad.

Mag het een memepje meer zijn?

Maar velen zullen bij het woord meme eerder denken aan een inter­net­meme. Van Dale (15e edi­tie) heeft hier­voor als defin­i­tie:

“Een afbeeld­ing, car­toon, vide­ofilm e.d. met een humoris­tis­che strekking op inter­net, die vaak gekopieerd en, al dan niet met kleine veran­derin­gen, ver­spreid wordt.”

Oftewel… Kore­aanse rap­pers, nukkige kat­ten, ultra­ko­rte film­p­jes, zoe­nende mensen, tweek­leurige jurken enzovoort enzovoort. En natu­urlijk zoek­plaat­jes. Zie jij de reuzen­pan­da én Cary Grant tussen de Stormtroop­ers?

Waar zijn de panda en Cary?
Waar zijn de pan­da en Cary?

Veel plezi­er met zoeken en tot de vol­gende meme!

Wat vind jij?