Waar is Charlie?

Het is alweer meer dan een jaar gele­den dat, na de ter­reuraanslag in Par­i­js op de redac­tie van het satirische week­blad Char­lie Heb­do, de zin Je suis Char­lie opdook. In de vorige Taalei­doscoop keken we al naar het woord meme – en dit korte zin­net­je is een vol­bloed­in­ter­net­meme gebleken. “Je suis…” is niet meer weg te denken.

De originele Je suis Charlie
De orig­inele Je suis Charlie

Deze slo­gan is ongeveer een uur na de aanslag bedacht en als zwart-gri­js-wit woord­merk online gezet (op Twit­ter) door Joachim Roncin, een Franse kun­ste­naar en muziekjour­nal­ist. De naam Char­lie Heb­do was toen volop in de media en Roncin moest denken aan een serie boeken die hij vaak met zijn zoon bekeek: Où est Char­lie? Je kent miss­chien wel de heer­lijke Waar is Wal­ly? zoek­boeken – dit is daar de Franse ver­tal­ing van. (Het Engelse orig­i­neel is Where’s Wal­ly?)

Waar is Charlie/Wally?
Waar is Charlie/Wally?

Roncins tweet bevat geen tekst, maar de gelijk­namige hash­tag was al snel geboren. Oftewel: Char­lie Heb­do + Où est Char­lie = #JeSu­is­Char­lie.

Andere varianten

Daar­na ging het snel. Als eerbe­toon aan Ahmed Mer­abet, de poli­tieagent die op straat voor het kan­toor van Char­lie Heb­do werd doo­dgeschoten, kwam #JeSu­isAhmed in de mix. En mensen die zich juist niet wilden iden­ti­fi­ceren met de harde satire van het week­blad over de Islam schaar­den zich achter #JeNe­Su­is­PasChar­lie – ik ben niet Char­lie. Ook ver­taalde ver­sies kwa­men al gauw in omloop, zoals I am Char­lie, Ich bin Char­lie of Yo soy Charlie.

In Ned­er­land overviel enkele weken na de aanslag een “ver­warde man” het NOS Jour­naal. Dankz­ij deze Tarik Z. kre­gen we ook “Je suis NOS Jour­naal” en #jesu­is­de­biel erbij.

Ook buiten Ned­er­land heeft de Je suis-meme een suc­cesvolle car­rière opge­bouwd, van Je Suis Refugee (de vluchtelin­gen­cri­sis) tot Je Suis San Bernardi­no (de schi­et­par­tij) tot Je Suis Nige­ria (de ter­reur van Boko Haram) tot, vorige week, Je Suis Jeb (toen duidelijk werd dat de Repub­likeinse pres­i­dentskan­di­daat Jeb Bush ver­geten was om jebbush.com te lat­en registreren).

Maar het emo­tionele hoogtepunt was toch wel de peri­ode na de aansla­gen in (weer!) Par­i­js van afgelopen novem­ber, toen hij werd omge­doopt tot Je Suis Paris.

De Eiffeltoren als vredessymbool
De Eif­fel­toren als vredessymbool

In ben de Ander

In alle gevallen gaat het om een verk­lar­ing van sol­i­dariteit met een ander, een onbek­ende, juist door te zeggen dat je die ander bent. De vergelijk­ing ligt voor de hand met de beroemde “Ich bin ein Berliner”-speech van de Amerikaanse pres­i­dent John F. Kennedy uit 1963 in het des­ti­jds tussen com­mu­nisme en kap­i­tal­isme verdeelde Berlijn.

Een mooie vari­ant is de nieuwe cabaretvoorstelling van Ali B, Je Suis Ali. Hier wordt die relatie tot de Ander juist omge­keerd. Ali B zegt hier “Ik ben Ali” – maar hij is Ali! Of juist niet? Een fraaie con­ceptuele Möbiusband.

Je suis met een Frans accent

En ten slotte keren we terug naar Frankrijk, waar het alle­maal begon. Daar is de jong­ste Je suis-kloon zowaar een vorm van taalac­tivisme. Kan je je het gerom­mel in Ned­er­land Spelling(s)land nog herin­neren na 1996 (pannekoek/pannenkoek)? En opnieuw in 2006, toen som­mige regels wéér veran­der­den (paardebloem/paardenbloem)? In Frankrijk hebben ze daar nu hun eigen ver­sie van.

De Académie Française heeft haar goed­keur­ing gegeven aan een aan­tal nieuwe spellingsregels die uit­gev­ers van school­boeken nu ook gaan hanteren. Een daar­van is dat het gebruik van de cir­cum­flex (^) op de let­ters i en u ver­valt. Daar­door groeit er straks een gen­er­atie Franse kinderen op die leren dat je bijvoor­beeld het woord goût (smaak) ook als gout kan spellen (want bei­de vor­men mogen). Ter­wi­jl in de media nog steeds de “oude” spelling de norm bli­jft. Oftewel: ver­war­ring alom.

Kan je raden wat de lijf­spreuk (of: lijfmeme) van de tegen­standers van deze aan­pass­ing van de regels is? Hoe kan het ook anders… #JeSu­isAc­cent­Cir­con­flexe.

Wat vind jij?