Mantle vs. mantel

Het Ned­er­landse woord man­tel kent in het Engels twee ver­talin­gen: man­tle en man­tel. Die beteke­nen niet het­zelfde (althans, meestal niet; althans, nu niet meer), dus het is goed om even extra op te let­ten en de juiste spelling te kiezen. We leggen uit hoe het zit!

Waar hebben we het over?

Taal veran­dert voort­durend en soms bevin­den ver­wante woor­den zich mid­den in een pro­ces waar­bij de beteke­nis ver­schuift en strakker afge­bak­end wordt.

Betekenis en gebruik

  • Een man­tle is een man­tel in de zin van: een kled­ingstuk zon­der mouwen dat je als overkleed over de schoud­ers draagt.
  • Een man­tel is ook een man­tel, maar dan in de zin van: een ste­nen overkap­ping voor bijvoor­beeld een open haard, een schoorsteen­man­tel.

In het heden­daags Engels zijn man­tle en man­tel genoeg uit elka­ar gegroeid dat je ze als afzon­der­lijke woor­den mag beschouwen. Het advies is dan ook om ze niet als spellingsvari­anten te zien van dezelfde beteke­nis.

Maar dit was niet alti­jd zo. Lange tijd gold, vooral in het Brits-Engels, dat man­tle ook werd gebruikt als alter­natieve spelling van man­tel. Maar niet ander­som! Je ziet hoe dit ver­war­rend kan zijn. Als je deze verdel­ing van betekenis­sen aan­houdt, kan het kled­ingstuk dus alleen man­tle het­en (en niet man­tel), maar kan de omli­jst­ing van een schoorsteen zow­el man­tel als man­tle het­en. Je voelt al dat dit een bron kan zijn voor grote ver­war­ring.

Van­daar de voorkeur in het mod­erne Engels om de schei­d­ing van betekenis­sen net­jes aan te houden. Het woord man­tel kun je solo aantr­e­f­fen, maar vak­er nog in samen­stellin­gen als man­tel­piece, man­tel­board en man­tel clock.

Voorbeelden

  • That blue vel­vet man­tle looks amaz­ing on you.
  • Vic­to­ri­an man­tles are all the rage this sea­son.
  • At Christ­mas­time we always put a red-and-green man­tel scarf over the fire­place.
  • I love that art nou­veau glass vase on your man­tel­piece.

Oftewel:

Even opletten

Bei­de ter­men hebben een­zelfde Lati­jnse grootoud­er: man­tel­lum. Het zal je niet ver­bazen dat dit woord én een kled­ing-man­tel én een haard-man­tel kon aan­duiden. (Die tweede beteke­nis is dan metaforisch: de haard “draagt” als het ware de ste­nen man­tel om zich heen.)

Man­tel­lum ves­tigde zich in het Ouden­gels als mentel. Onder invloed van het Franse (of Anglo-Nor­man­dis­che) man­tel veran­derde de spelling gaan­deweg in man­tle. Maar de Franse spelling man­tel kroop ook het Engels bin­nen en hechtte zich aan de bouw-omhulsel beteke­nis van man­tle.

Zoals gezegd is de schei­d­ing tussen bei­de spellin­gen en hun respec­tievelijk betekenis­sen daar­na langza­am steeds strenger gewor­den. Maar deze schei­d­ing is zek­er nog niet voltooid, en je kunt Engelss­chri­jven­den tegenkomen die bijvoor­beeld mantle­piece verkiezen boven man­tel­piece.

Weetje

De lange cape of man­tel die hoorde bij de offi­ciële kledij van mensen zoals konin­gen, rechters en geestelijken stond vaak sym­bool voor hun ambt of rang in de samen­lev­ing. Zo kreeg het woord man­tle ook een metaforisch gebruik.

Daar­bij staat de “man­tel” voor het bijbe­horende ambt of gezag, bijvoor­beeld op het moment dat het overge­dra­gen wordt aan een ander. Inmid­dels kan dit gebruik ook slaan op aller­lei min­der vooraanstaande posi­ties. Bijvoor­beeld:

  • After 30 years at the head of the fam­i­ly firm, Georgina has now passed the man­tle to her eldest son.
  • Many par­ty mem­bers doubt whether Bill is ready to take on the man­tle of par­ty leader.

Let op! In dit gebruik gaat het alti­jd om de beteke­nis als kled­ingstuk, en zul je dus steeds kiezen voor man­tle in plaats van man­tel.

Wat vind jij?