Oh Goscinny, oh Uderzo! Wat hebben jullie ons aangedaan?
Natuurlijk, jullie hebben ons verblijd met een lange reeks stripverhalen die de avonturen vertellen van ons aller favoriete Gallische dorpje ten tijde van de Romeinse bezetting. Het begon in 1959 met Astérix le Gaulois, het ging na het overlijden van René Goscinny (in 1977) onverminderd door, en het zal ook na de dood van Albert Uderzo niet stoppen. Tja, dat krijg je hè, als je een toverdrank hebt die je onoverwinnelijk maakt.
Maar bij Toutatis, lieve René en Albert, wat hebben jullie ons aangedaan? Door jullie fenomenale succes is de hemel gevallen op het hoofd van een onschuldig, bescheiden leestekentje…
Een beetje Taaleidoscopist weet natuurlijk al lang waar ik het over heb: de asterisk. Want de naam Asterix is een heel slimme en grappige vondst.
De verhalen gaan over de Galliërs van de eerste eeuw voor Christus. Een van de meest prominente Gallische leiders was toen een jonge edelman uit Gergovia, die de naam Vercingetorix voerde. Hij leidde een opstand tegen de Romeinse veroveraars, maar uiteindelijk stak Julius Caesar daar in 52 v.Chr. een stokje voor. (De precieze betekenis van de naam Vercingetorix is onduidelijk, maar het is waarschijnlijk iets als “Grote Strijdheer-Koning”.)
Goscinny en Uderzo speelden met de uitgang -ix en verzonnen de namen van hun belangrijkste hoofdrolspelers door aan het eind van een bestaand woord de klankvolgorde om te draaien. Asterisk werd Asterix en obelisk werd Obelix. En daar volgden dan weer veel andere grappige ix-namen op. In de Nederlandse vertaling bijvoorbeeld Kostunrix (weten kinderen vandaag de dag nog wat een riks was?), Hoefnix en Tragicomix.
Maar ja, die asterisk, hè? Dat kleine * typografische symbooltje dat onder andere als voetnootteken gebruikt wordt, al eeuwen en eeuwen.
Het woord asterisk kan zijn stamboom terugrekenen tot de Griekse oudheid, waar asterikos simpelweg “kleine ster” betekende. (Zo zie je dat de aster- in asterisk en de astro- in astronaut dezelfde bron hebben!) De huidige betekenis – een geschreven of gedrukt teken dat een voetnoot of weglating aanduidt – is al aan het begin van de zeventiende eeuw opgetekend.
En toen ineens, eeuwen later, brouwde de fictieve druïde Panoramix een magische drank waardoor die kleine ster ineens door allerlei onoplettende zielen een “asterix” of “asteriks” genoemd wordt. Hm, eens kijken of JC daar ook een stokje voor kan steken…