Ongewenste intimiteiten

Onze lieve vrien­den van Albert Hei­jn hebben een app. Appie, je kent hem miss­chien wel. Klanten van AH kun­nen daarmee het hele pro­duc­tas­sor­ti­ment doorsnuffe­len, recepten zoeken, de Bonusaan­biedin­gen bek­ijken, en nog zo wat. Op mijn iPhone zit ook een Appie, maar ik gebruik hem alleen voor het mak­en van bood­schap­pen­li­jst­jes.

Zo’n lijst maak je door pro­ducten in te tikken of door de bar­code van een prod­uct dat je al in huis hebt te scan­nen. En nu komt het. Onlangs liet ik dit onvol­prezen app­je de bar­code van een aanstaande bood­schap zien, waarop mijn tele­foon spon­taan en ongevraagd uit­blaat­te: “Oh ja, die heb ik ook een keer ges­cand!” Huh?

Appies Grappies: leuke “easter eggs” of mislukt experiment?
Appies Grap­pies: leuke “east­er eggs” of mis­lukt exper­i­ment?

Een­maal van mijn ver­baz­ing bekomen, ging ik aarze­lend door naar het vol­gende item. Een pak yoghurt. Scan. Waar­na Appie mij direct toewierp: “Let op! Rechts­draaiende yoghurt dient link­shandig te wor­den ges­cand!” Als ik een klomp had gehad, dan was die nu niet meer heel.

Voor het gemak ga ik voor­bij aan het feit dat “Appie” een vrouwen­stem heeft, ter­wi­jl mijn asso­ci­atie bij de naam Appie toch echt een man­nelijk figu­ur is. Denkt Albert Hei­jn werke­lijk dat klanten, als ze hun bood­schap­pen voor­berei­den, zit­ten te wacht­en op qua­si-komisch com­men­taar van hun denkbeeldige assis­tent? In mijn geval is het antwo­ord daarop een vol­mondig: Neen, heer Hei­jn! Nou snap ik wel dat het alle­maal goed bedoeld is, maar waarom dan toch die aver­sie?

Ik denk dat het deels te mak­en heeft met verwacht­ingspa­tro­nen. Je verwacht niet dat zo’n recht­toe rech­taan func­tionele app ineens tegen je gaat prat­en. Je verwacht zek­er niet dat hij/zij probeert om grap­pig te doen. Onze verwachtin­gen zijn een manier om men­tale energie te besparen door aan­dacht vrij te mak­en: je hoeft niet elk klein detail op je in te lat­en werken, want je kent (en verwacht) de struc­tu­ur, de rou­tine van de dagelijkse ervarin­gen. Wat buiten die struc­tu­ur valt, is onverwacht – en dáár trekt je aan­dacht naar­toe. Dat kan pret­tig zijn (de ont­knop­ing van een detec­tivev­er­haal), of juist niet (de kat die de bank kapot heeft gekrabd).

Maar het heeft ook te mak­en met het ver­schil tussen schri­jf­taal en gespro­ken taal. Als je ergens iets leest wat je niet verwacht, is dat tot daar aan toe. Een stick­er op een boekom­slag, een geelt­je op de koelka­st. Je kunt je er vrij makke­lijk los van mak­en. Als iemand (of een app) iets zegt wat je niet verwacht, is dat dwin­gen­der. Je “moet” ernaar luis­teren, het nodigt uit tot inter­ac­tie. Bij een app als Appie is er alleen geen inter­ac­tie; zo’n voorge­pro­gram­meerde stem is een losse flod­der, een een­zin­scon­fer­ence, een poging tot kijk-mij-nou-grap­pig-zijn. In een app voor Dit was het nieuws kan dat nog werken. In een app voor een mark­tlei­dende super­mark­tketen? Hmmm.

Enig speur­w­erk leert dat deze lol­broek­er­ij geen toe­val is. Nee, het is een fea­ture met de naam Grap­pie van Appie. Er schi­j­nen ook nog melodi­et­jes in de app ver­stopt te zijn, alles met het doel om mij, de gebruik­er, aan te sporen om nog meer func­ties te ont­dekken. Maar of ik daar nou zin in heb? Miss­chien word ik een beet­je oud­er­wets. Of miss­chien is zo’n Appie-grap gewoon een tikkie opdringerig, te gretig om leuk te zijn.

Taal is intiem. Of je het wilt of niet. Als je iets zegt, hardop zegt, dan geef je iets weg van wie je bent. Je vertelt een stuk­je, hoe klein ook, van je ver­haal. En de mens is een soci­aal wezen, dus de toe­ho­order ontkomt niet aan de vraag wat dat voor hem betekent, hoe hij daarop reageert, of het waarde heeft in zijn ver­haal. En als het antwo­ord op die laat­ste vraag “nee” is, dan is zwi­j­gen inder­daad beter dan spreken. Gouden tip voor Appie m/v.

Wat vind jij?