Blog

Snelle hap

Als je verhuist maak je heel wat mee. Je krijgt een bosje sleutels van je nieuwe stek, je bedient muren en plafonds van een lik verf, je verstopt je hele hebben en houden in kartonnen dozen. Maar je kunt ook zomaar ineens een taalkronkel tegen het lijf lopen.

Ik vond die van mij niet onder de oude vloerbedekking of achter de boekenkast, maar dankzij de lamssouvlaki. Enige uitleg is op zijn plaats…

Het verhaal gaat als volgt. Na een dag lang muren witten zat ik met twee vriendinnen/klusmaatjes lekker te eten en uit te rusten. Het eten kwam van de goed geïntegreerde Griek in het winkelcentrum, was erg lekker, en zat verpakt in van die fijne schuimplastic dozen met deelvakjes en klapdeksel. En die dekselse deksel, daar zat de taalkronkel.

(meer…)
Geleedpotig

Het Engels is de hofleverancier van nieuwe woorden voor menig andere taal. Soms verwerven die woorden een plaats in die andere taal (het Nederlands, bijvoorbeeld) omdat ze een nieuwe betekenis aanduiden waar geen inheems woord voor is. Denk aan spoiler (in beide betekenissen van het woord!) of online. Soms is er wél een autochtoon woord, maar is de Engelse versie een aantrekkelijker alternatief. Denk aan sweater en shop. Het kan ook zo zijn dat een woord begint in de categorie “nieuwe betekenis” — lipstick, printen — en er later alsnog een Nederlandse variant ontstaat: lippenstift, uitdraaien.

Ik noem deze verschillende varianten even op omdat ik aan het puzzelen ben met het woord spindoctor.

(meer…)
Pareltje

Je kent vast wel dat spel waarbij iemand heel snel drie bekers (op hun kop) over een tafel beweegt, en jij moet raden onder welke beker het balletje ligt. Meestal zit er onder de verkeerde bekers dan gewoon niks. Maar soms, soms vind je daar onverwacht geen balletje, maar een pareltje. Ik leg uit.

In Zweden ligt een stad van zo’n 100.000 inwoners met de naam Linköping. Vraag me niet waar of wanneer, maar ooit heb ik geleerd dat je de k in die naam als een “sj” uitspreekt. Het is dus niet lin-keu-ping, maar lin-sjeu-ping. Het zijn van die weetjes die je meestal nooit meer nodig hebt. Maar hoe anders was dat in dit geval, en dat komt door de film Enchanted April.

(meer…)
Goochelen

Gisteren stond op de voorpagina van het NRC het bericht dat “Even googlen kost evenveel energie als kop thee”. Dat is een belangwekkend feit en natuurlijk machtig interessant: ik weet nu dat, als ik een kop thee zou drinken in plaats van elke Google-zoekopdracht die ik uitvoer, ik een blaas zou moeten hebben zo groot als de Vinkeveense plassen.

Maar waar mijn aandacht veel meer naartoe trok was dat ene woordje, googlen. Ergens klopte dat niet, voor mijn gevoel. Met een Angelsaksische taalpet op zou ik eerder zeggen: dat moet Googlen zijn, met hoofdletter. Google is immers een merknaam. Maar Hollanders hebben het niet zo op hoofdletters (vandaar ook apk en freudiaans en mediterraan), dus die kleine g neem ik voor lief. Dan rest nog de vraag: waarom googlen en niet googelen?

(meer…)
Donderwerp
Luister eerst even mee naar het volgende (vertaalde) gesprekje… Er zijn twee sprekers.
- A: Hallo, mijn naam is Mike en ik ben een man.
- B: Ben je blij dat je een mens bent?
- A: Rechter, ik ben een kerel.
- B: Maak je je daar zorgen over?
- A: Geen zorgen, we werken ons er wel doorheen.
- B: Heb je zorgen dan?
- A: Laten we dat traject achter ons laten.
- B: Waarom?
- A: Waarom? Ik vind dit een leuk onderwerp.
- B: Wat denk jij dat het onderwerp is?
- A: Wat is het onderwerp vraag ik me af als ik denk? Ik weet dat het goed is om over na te donken. Denk diip na over mysterieuze onderwerpen.
- B: Welke mysterieuze onderwerpen?
- A: Denk diep na over mysterieuze donderwerpen.
- B: Wat is een donderwerp?
Inmiddels zal het gevoel je hebben bekropen dat een van deze twee gesprekspartners niet helemaal goed bij zijn verstand is. En je hebt helemaal gelijk. Meneer A is namelijk een computer.

(meer…)
Taalhoroscoop 2009

Is er een betere manier om het nieuwe jaar in te luiden dan met een heuse taalhoroscoop? Het voorspellen van de toekomst is immers een fluitje van een cent. Kijk maar.

Voor de Steenbok wordt 2009 een zeer goed jaar, vol rijm en alliteratie. Let wel op met tangconstructies, want daarmee kun je je bezeren. -- Watermannen moeten vooral in mei oppassen voor anglicismen, want dan staat de exoplaneet Albion in hun teken. Verder ontdekt menig Waterman dit jaar de liefde voor de puntkomma. -- Vissen hebben altijd moeite met pleonasmen, dus kijk daar ook dit jaar mee uit, met name in het najaar. Maar een tautologie behoort wel tot de mogelijkheden.

(meer…)
Aanhalige tekens

Vorige keer hadden we het over air quotes, maar er zijn nog meer manieren waarop aanhalingstekens zich genesteld hebben in de gesproken taal. Want wat doe je als je aan wilt geven dat een stuk gesproken tekst tussen aanhalingstekens staat, als je niet dat rare olifantenkrabgebaar wilt maken? Dan moet je woorden gebruiken.

In het Nederlands komt dit nauwelijks voor. De enige vorm die we hiervoor hebben is om voluit te zeggen: “aanhalingstekens openen”, dan de aan te halen tekst, en dan “aanhalingstekens sluiten”. Dat is wel oké als je bijvoorbeeld aan iemand een tekst dicteert, maar in een vlot gesprek maak je jezelf op die manier onsterflijk belachelijk.

(meer…)
Luchtsignalen

Oké, stel je voor. Je zit in de kroeg te praten met wat vrienden, over een kennis die het net heeft uitgemaakt met haar vriendje. Dan zegt een van de aanwezigen dat dit hem helemaal niet verbaasde, want dat vriendje “was ook echt een gentleman”. En bij het uitspreken van het woord gentleman gebeurt er iets wonderlijks. De spreker tilt zijn beide handen op, vouwt alle vingers behalve wijs- en middelvinger weg, en doet net alsof hij met de overgebleven vier vingers twee keer eventjes krabt tegen een onzichtbaar object dat vlak voor hem staat.

Je zou al snel denken: die is niet goed bij zijn verstand. Denkt hij dat er een olifant voor hem staat met jeuk aan zijn kont? Maar nee, het vreemde is: niemand denkt dat er iets mis is; iedereen snapt meteen wat hij bedoelt. Wat hij net zei was niet gentleman maar “gentleman” – mét aanhalingstekens.

Air quotes!

Ik blijf dit een ongelooflijk mooi fenomeen vinden, omdat het zo ongebruikelijk is. In taal gaat het verkeer meestal van spreektaal naar schrijftaal. Een nieuw woord wordt eerst uitgesproken, en pas daarna opgeschreven. Taal op schrift is een weergave van taal in spraak, niet andersom.
(meer…)