Pareltje

Je kent vast wel dat spel waar­bij iemand heel snel drie bek­ers (op hun kop) over een tafel beweegt, en jij moet raden onder welke bek­er het bal­let­je ligt. Meestal zit er onder de ver­keerde bek­ers dan gewoon niks. Maar soms, soms vind je daar onverwacht geen bal­let­je, maar een par­elt­je. Ik leg uit.

In Zwe­den ligt een stad van zo'n 100.000 inwon­ers met de naam Linköping. Vraag me niet waar of wan­neer, maar ooit heb ik geleerd dat je de k in die naam als een "sj" uit­spreekt. Het is dus niet lin-keu-ping, maar lin-sjeu-ping. Het zijn van die weet­jes die je meestal nooit meer nodig hebt. Maar hoe anders was dat in dit geval, en dat komt door de film Enchant­ed April.

Dat is een van mijn favori­ete films, maar hij was nooit op dvd uit­ge­bracht. Toch vond ik hem ineens bij Amazon.com in de VS, als import-dvd uit Zwe­den. Maar van Stock­holm via Seat­tle naar Ams­ter­dam is wel een beet­je om, dus ik ging op zoek naar een Scan­di­navis­che bol.com om de film daar te bestellen. Via een Zweedse col­le­ga kwam ik bij zo'n web­winkel, waar de film inder­daad te koop stond. Zij keek even over mijn schoud­er mee ter­wi­jl ik wijs probeerde te wor­den uit het Knäcke­bröds op mijn beeld­scherm. Eén woord­je meende ik in ieder geval prob­leem­loos te herken­nen: op de grote rode "Koop nu"-knop stond köp. Ha, zei ik: "keup". Nee, cor­rigeerde ze, "Sje­up".

Filmpje köpen?
Film­p­je köpen?

En in één keer was ik terug in Lin­sjöping, par­don: Linköping. Want wat blijkt? Een paar uit­zon­derin­gen daarge­lat­en klinkt in het Zweeds de let­ter k als "sj" wan­neer hij staat voor een e, i, y, ä, of ö. Meteen dacht ik een fraaie link met het Engels ont­dekt te hebben. Ver­vang die k-die-als-sj-klinkt door sh en je hebt "shöp", en dat is op een haar na het Engelse woord shop. Het Engels heeft (uit de tijd dat de Noor­man­nen daar huishield­en) wel meer Scan­di­navis­che woor­den overgenomen, zoals de to be-werk­wo­ordsvorm are, dus köp = shop leek me een heel aan­nemelijke over­stap.

Maar nee. Dat was de bek­er waar het bal­let­je niet onder lag. Wat er wel onder lag was, zoals gezegd, een par­elt­je. Shop blijkt namelijk (waarschi­jn­lijk) af te stam­men van het Oud­franse eschoppe, wat (markt)kraam betek­ende. En onze Zweedse vriend köp heeft wel degelijk ook vriend­jes in andere tal­en: ver­wante woor­den als het Duitse kauf, ons eigen koop en het Engelse cheap.

Inmid­dels heb ik trouwens ont­dekt dat Enchant­ed April bin­nenko­rt ook in Enge­land uitkomt op dvd. Dus ik hoef niet meer naar Linköping om hem te kopen. Maar of hij in een shop aan de andere kant van het Kanaal ook even cheap is...? Doet er ook niet toe: het bli­jft een par­elt­je.

Wat vind jij?