TVDW: Spelling

De taal­term van deze week, spelling, is een soort mag­iër. Hij plukt klanken uit de lucht en tovert ze om in lijn­t­jes inkt op papi­er.

Maar als je alleen een pot­lood of een stuk kri­jt hebt, doet hij daar hele­maal niet moeil­ijk over. Zelfs in het zand voelt hij zich thuis. Over­al waar geschreven taal te vin­den is, daar vind je hem terug. Niet slecht voor een woord­je van acht let­ters…

Definitie

De spelling van een taal is de manier waarop woor­den geschreven wor­den: welke let­ters in welke vol­go­rde.

Het woord “spelling” kan ook ver­wi­jzen naar het sys­teem van regels voor het spellen van woor­den.

Bij bei­de betekenis­sen hoort ook een ver­want werk­wo­ord: spellen.

Voorbeelden

  • De spelling van het woord ‘boek’ bestaat uit vier let­ters: b-o-e-k.
  • Sinds 1995 geldt er een nieuwe offi­ciële spelling voor het Ned­er­lands.
  • Kunt u uw achter­naam voor mij spellen?
  • Vanaf de herzien­ing in 2005 spel je veel Franse leen­wo­or­den weer net even anders.

Etymologie

Het woord spellen in de zin van “de let­ters van een woord opsom­men” is ver­want aan het Oudned­er­landse woord spel in de zin van “vertelling”, “ver­haal” (denk bijvoor­beeld aan de woor­den bli­jspel en toneel­spel­er).

Iemand die een word “spelt”, vertelt dat woord dus als het ware, beet­je bij beet­je.

Weetje

Omdat de let­ters in een alfa­bet klanken verte­gen­wo­ordi­gen, is elke spelling in essen­tie fonetisch opge­bouwd. In de mid­deleeuwen was dat ook de norm: iedereen schreef woor­den naar eigen inzicht op, op basis van de klanken die erin voork­wa­men. Daar­bij zijn er vaak meerdere mogelijkhe­den, dus de spelling van het Ned­er­lands was in die tijd heel gevarieerd.

Het de komst van de boek­drukkun­st rond 1500 kwam er wat meer sys­teem in de spelling. Ten eerste omdat drukkers vaak een spelling kozen als huis­sti­jl en die dan ook con­se­quent door­vo­er­den; en ten tweede omdat met gedruk­te boeken er veel meer geschreven tek­sten in omloop raak­ten.

In 1804 begon het pro­ces waar we nu nog steeds in zit­ten: het aan­wi­jzen van een “offi­ciële” spelling die voor het Ned­er­landse taal­ge­bied de norm is, en die om de zoveel tijd bijgew­erkt en geac­tu­aliseerd wordt.

Wat vind jij?