TVDW: Spelling

De taalterm van deze week, spelling, is een soort magiër. Hij plukt klanken uit de lucht en tovert ze om in lijntjes inkt op papier.

Maar als je alleen een potlood of een stuk krijt hebt, doet hij daar helemaal niet moeilijk over. Zelfs in het zand voelt hij zich thuis. Overal waar geschreven taal te vinden is, daar vind je hem terug. Niet slecht voor een woordje van acht letters…

Definitie

De spelling van een taal is de manier waarop woorden geschreven worden: welke letters in welke volgorde.

Het woord “spelling” kan ook verwijzen naar het systeem van regels voor het spellen van woorden.

Bij beide betekenissen hoort ook een verwant werkwoord: spellen.

Voorbeelden

  • De spelling van het woord ‘boek’ bestaat uit vier letters: b-o-e-k.
  • Sinds 1995 geldt er een nieuwe officiële spelling voor het Nederlands.
  • Kunt u uw achternaam voor mij spellen?
  • Vanaf de herziening in 2005 spel je veel Franse leenwoorden weer net even anders.

Etymologie

Het woord spellen in de zin van “de letters van een woord opsommen” is verwant aan het Oudnederlandse woord spel in de zin van “vertelling”, “verhaal” (denk bijvoorbeeld aan de woorden blijspel en toneelspeler).

Iemand die een word “spelt”, vertelt dat woord dus als het ware, beetje bij beetje.

Weetje

Omdat de letters in een alfabet klanken vertegenwoordigen, is elke spelling in essentie fonetisch opgebouwd. In de middeleeuwen was dat ook de norm: iedereen schreef woorden naar eigen inzicht op, op basis van de klanken die erin voorkwamen. Daarbij zijn er vaak meerdere mogelijkheden, dus de spelling van het Nederlands was in die tijd heel gevarieerd.

Het de komst van de boekdrukkunst rond 1500 kwam er wat meer systeem in de spelling. Ten eerste omdat drukkers vaak een spelling kozen als huisstijl en die dan ook consequent doorvoerden; en ten tweede omdat met gedrukte boeken er veel meer geschreven teksten in omloop raakten.

In 1804 begon het proces waar we nu nog steeds in zitten: het aanwijzen van een “officiële” spelling die voor het Nederlandse taalgebied de norm is, en die om de zoveel tijd bijgewerkt en geactualiseerd wordt.

Wat vind jij?