TVDW: Pictogram

De taalterm van deze week, pictogram, is een groot voorstander van het motto “een beeld zegt meer dan duizend woorden”. Hij is dan ook niet echt een babbelkous. Veel beter is het, vindt hij, om gewoon te laten zien wat je bedoelt. Want dat is wel zo duidelijk.

Definitie

Een pictogram is afbeelding die een bepaalde betekenis overdraagt door zijn gelijkenis met iets herkenbaars uit het dagelijks leven.

Voorbeelden

  • De pictogrammen voor dames- en herentoiletten stellen een man (met broek) en vrouw (met rok) voor.
  • Het logo van Instagram bevat een pictogram van een fotocamera.
  • In de Kijkwijzer waarschuwt het pictogram van een spin voor een enge film of tv-serie.

Oftewel:

Etymologie

Hoewel dit woord pas in de vroege 20e eeuw ontstaan is, komen de bouwstenen van pictogram, zoals zo vaak met taaltermen, uit het Grieks:

  • pictus (getekend) + gramma (tekening, schrift)

Weetje

Pictogrammen lijken op ideogrammen omdat ze beide visuele symbolen zijn die de plaats van woorden innemen. Maar er is ook een verschil.

Strikt genomen doet een pictogram niets meer dan een woord vervangen door een plaatje. Een ideogram gebruikt visuele taal om een bepaalde betekenis over te dragen – en dat hoeft niet per se met een herkenbaar plaatje.

Het rood-witte stopteken in het verkeer (⛔) is bijvoorbeeld een ideogram, maar géén pictogram.

Je kunt zelfs pictogrammen en ideogrammen combineren. Kijk maar naar het bekende niet-roken bord:

Daarin is de zwarte sigaret een pictogram en de rode cirkel-met-lijn een ideogram dat “verboden” betekent. Tel ze bij elkaar op en je weet: hier mag je niet roken.

Let op! Je hebt stiekem al nóg een voorbeeld gezien van zo’n combinatie: het Kijkwijzer-icoon met de spin. Dat betekent immers niet letterlijk dat er in die film of serie een spin voorkomt, maar dat hij eng is.

Bonus-weetje:
Pictogrammen en ideogrammen zijn ook verwant aan een ander soort visuele communicatie: logogrammen.

Wat vind jij?