Taalterm van de week: Metroniem

De taal­term van deze week, metron­iem, houdt erg van zijn oud­ers – maar toch het meest van zijn moed­er. Daar is hij ook trots op, maar meestal laat hij dat niet meteen blijken. Als hij zich voorstelt, dan laat hij heel sub­tiel doorschemeren dat hij een “zoon van” is, want wie is er nou niet dol op zijn mama?

Definitie

Een metron­iem of moed­er­snaam of metronymicum is een fam­i­lien­aam die afgeleid is van voor­naam van de moed­er van naamdrager.

De let­ter­lijke beteke­nis van een metron­iem is dus: “kind-van-[moedersnaam]”. Metron­iemen zijn meestal gaan­deweg ver­bas­terd of van vorm veran­derd, zodat de link met de moed­er­snaam niet meer goed zicht­baar is.

Een uit­zon­der­ing daarop in Europa is IJs­land, waar achter­na­men nog steeds gemaakt wor­den op basis van de voor­naam van een oud­er. Tra­di­tion­eel was dat alti­jd de vad­er, maar sinds kort kan dat ook op basis van de moedersnaam.

Voorbeelden

Dit zijn enkele metron­ieme achter­na­men, met de vrouwen­voor­naam waar ze van zijn afgeleid:

  • Keunen of Coenen (van Cunera/Cunegonde)
  • Bee­len of Belen (van Isabel/Isabelle)
  • Neeskes of Neeskens (van Agnes)
  • Truyens (van Geertruida)
  • Aaf­jes of Aagt­jens (van Aafje)
  • Verellen (van Ellen)
  • Bijl of Bijls (in veel vari­ante spellin­gen, als verko­rt­ing van Belia/Bilia, van Sibyl­la of Amabilia)
  • Mar­iën (van Maria)
  • Jut of Jutte (van Judith)

Etymologie

Deze taal­term is gemaakt met Lati­jnse ingrediënten:

  • mater (moed­er) + nomen (naam)

Weetje

Er zijn ook achter­na­men die een vader­svoor­naam bevat­ten – veel meer zelfs! Deze het­en patron­iemen en je leest er alles over in deze Taal­term van de week.

Bonus-weet­je
Nog even terug naar IJs­land. Stel, je hebt een kop­pel met de voor­na­men Jón en Hel­ga. Ze kri­j­gen twee kinderen: een zoon, Óla­fur, en een dochter, Harpa.

Als ze kiezen voor metron­iemen, dan het­en hun kinderen voluit Óla­fur Hel­gu­son en Harpa Hel­gudót­tir (“zoon van Hel­ga” en “dochter van Hel­ga”).

Maar als ze kiezen voor patron­iemen, dan het­en hun kinderen anders: Óla­fur Jón­son en Harpa Jóns­dót­tir (“zoon van Jón” en “dochter van Jón”).

Sinds 2019 is het voor mensen met een non-binaire gen­deri­den­titeit ook mogelijk om de toevoeg­in­gen -son(man­nelijk) en -dót­tir (vrouwelijk) te omzeilen en te kiezen voor het gen­derneu­trale -bur. In zo’n sce­nario zouden de kinderen van Jón en Hel­ga hun naam kun­nen lat­en veran­deren in de metron­iemen Óla­fur Hel­gubur en Harpa Hel­gubur (“non-binair kind van Hel­ga”) of in de patron­iemen Óla­fur Jóns­bur en Harpa Jóns­bur (“non-binair kind van Jón”.

Wat vind jij?