Taalterm van de week: Letterkast

De taal­term van deze week, let­terkast, houdt van orde. Boeken horen vol­gens hem alfa­betisch op de plank, en bestek net­jes gesor­teerd in de keuken­lade. Hij houdt erg van effi­ciënt werken – want tijd ver­doen, daar heeft hij niets mee.

Definitie

Een let­terkast is een kast waarin, in een klassieke (niet-dig­i­tale) drukker­ij, de indi­vidu­ele loden let­ters en leestekens bewaard wor­den waarmee de drukker tek­sten samen­stelt. Die indi­vidu­ele tekens zijn verdeeld over vak­jes in een serie lades, of in open kas­ten waar je meteen bij kunt.

Tra­di­tion­eel bestaat een let­terkast uit twee delen, elk met zijn eigen cat­e­gorie van let­ters: de bovenkast, waarin de hoofdlet­ters zit­ten; en de onderkast, waarin de kleine let­ters zitten.

Een 18e-eeuwe illus­tratie van een (Duitse) let­terkast en andere drukkersbenodigdheden

Inmid­dels zijn er niet veel van zulke ambachtelijke drukker­i­jen meer, maar de woor­den bovenkast en onderkast zijn nog steeds volop in gebruik onder drukkers en design­ers, als metonymis­che aan­duid­ing voor de grote en kleine let­ters zelf.

Voorbeelden

  • Wil je deze Z even in de boven­ste let­terkast wegbergen?
  • De Amerikaanse auteur Edward Estlin Cum­mings liet zijn eigen naam vaak hele­maal in onderkastlet­ters drukken: “e e cummings”.

Etymologie

Een let­terkast is, heel let­ter­lijk, en kast voor letters.

Weetje

Je kunt naast de bovenkast en de onderkast ook nog een derde cat­e­gorie (of “kast”) van let­ters aan­wi­jzen, namelijk de kleinkap­i­tal­en. Dat zijn hoofdlet­ters die klein­er zijn dan de gewone kap­i­tal­en uit de bovenkast. Zulke kleinkap­i­tal­en nemen de plaats in van de kleine let­ters en houden meestal de x‑hoogte aan.

  • Dit voor­beeld maakt gebruik van kleinkap­i­tal­en. Je ziet dat de hoofdlet­ters aan het begin van de zin­nen nog steeds “groot” zijn. Maar de kleine let­ters zijn nu mini-kap­i­tal­en geworden.

In een oude let­terkast wer­den de kleinkap­i­tal­en meestal wegge­bor­gen in de bovenkast, samen met de “echte” hoofdletters.

Wat vind jij?