De taalterm van deze week, ex libris, is een beetje een controlfreak. Want orde moet er zijn, vindt hij. Wat hoort waar, wat is van wie, wanneer gebeurt wat… Dat moet je goed in de hand houden.
Definitie
Een ex libris of boekmerk is een merkteken dat in een boek is aangebracht om aan te geven wie de eigenaar is.
Het kan een kleine kaart zijn die in het boek wordt geplakt, maar ook een stempel of een stans.
Mensen die een ex libris gebruiken zien zichzelf dus als actief beheerder van hun bibliotheek of collectie. Op een ex libris staat vaak ook de tekst “Ex libris” plus de naam van de eigenaar, of een variant daarop.
Veel fraai ontworpen ex librissen zijn van privéverzamelaars, maar als je het net breed gooit, kun je ook een saaie stempel met “eigendom van de schoolbibliotheek” zien als een soort ex libris.
Voorbeelden
Dit is het ex libris van de politiek tekenaar Albert Hahn:
En deze is van Edgar Rice Burroughs, de bedenker van Tarzan:
In dit boekmerk van filmmaker Charlie Chaplin zie je dat je ook de woorden ex libris weg kunt laten en kiezen voor een andere formulering:
Als je online een beetje rondsnuffelt, zie je dat je ook vandaag nog je eigen boekmerkstempels kunt laten maken:
Etymologie
De Latijnse woorden ex libris betekenen letterlijk “uit de boeken van”. Lees: dit boek komt “uit de bibliotheek van…”.
Vandaar dat op het boekmerk de woorden “ex libris” vaak vergezeld gaan van de naam van de eigenaar.
Weetje
Het oudst bekende ex libris dat we met zekerheid kunnen dateren komt uit de late middeleeuwen.
In 1480 heeft ene Hildebrand Brandenburg uit de Duitse plaats Biberach een aantal boeken gedoneerd aan de bibliotheek van het plaatselijke klooster. En in die boeken staat deze ex libris:
Geef een reactie