TVDW: Contradictio in adjecto

De taal­term van deze week, con­tra­dic­tio in adjec­to, houdt van knut­se­len. Een beet­je van dit, een beet­je van dat. Maar hij plakt niet zomaar van alles bij elka­ar. Sterk­er nog, hij is er nogal een piet­je pre­cies over dat zijn cre­atieve combo’s juist niet bij elka­ar mogen passen.

Definitie

Een con­tra­dic­tio in adjec­to is een tegen­stri­jdi­ge com­bi­natie van woor­den waar­bij het bijvoeglijk naam­wo­ord niet past bij het zelf­s­tandig naam­wo­ord. Dit is een spec­i­fieke vorm van de con­tra­dic­tio in ter­min­is.

Veel oxy­morons mak­en gebruik van een con­tra­dic­tio in adjec­to.

Voorbeelden

  • het vierkante rond­je
  • een plas­tic wijn­glas
  • de sprint­ende luiaard

Let op: zo’n tegen­stelling is alleen een con­tra­dic­tio in adjec­to als er een bijvoeglijk naam­wo­ord mee gemoeid is. Tegen­stri­jdi­ge ter­men als “onder­wa­ter­vo­gel” en “stru­ike­lend dansen” vallen hier dus buiten, want onder­wa­ter- is een deel van een samen­stelling en stru­ike­lend is een bij­wo­ord.

Etymologie

Deze term is afkom­stig uit het Lati­jn:

  • con­tra­dic­tio (tegen­spraak) + in + adjec­to (het bijgevoegde)

Oftewel: het bijgevoegde (naam)woord spreekt het andere woord tegen.

Weetje

Er zijn ook voor­beelden van woord­com­bi­naties waar­bij je je kunt afvra­gen of het wel of niet een con­tra­dic­tio in adjec­to is. Denk aan:

  • alco­holvrij bier
  • veg­e­tarisch vlees
  • een seculiere moslim

Het hangt er maar net van af hoe je de woor­den bier, vlees en moslim definieert. Iemand die een wat bredere defin­i­tie aan­houdt, zal geen moeite hebben met de ter­men hier­boven. Maar iemand die een stren­gere, meer beperk­te defin­i­tie hanteert (“in écht bier zit alco­hol!”), zou ze juist als een con­tra­dic­tio in adjec­to zien.

 

Wat vind jij?