De Engelse uitdrukking the dos and don’ts is ook in het Nederlands populair. Je kunt met “spelregels” of “gedragsregels” vaak ongeveer hetzelfde zeggen, maar in het Engels klinkt het gewoon moderner, vlotter, hipper, cooler.
Je ziet vaak dat deze uitdrukking wordt vernederlandst, door bijvoorbeeld het voegwoord te vertalen: “do’s en don’ts”. Mag dat? Het wordt dan tweederde Engels en één derde Nederlands, en laten we eerlijk zijn: het oogt een beetje raar. Maar hoe schrijf je het dan wel?
De basisregel
Eerst even wat achtergrondinformatie. In het Engels zet je woorden die eindigen op een medeklinker in het meervoud door er een s aan vast te plakken, onregelmatige uitzonderingen als children daargelaten. Woorden die eindigen op een klinker krijgen een meervoud op ‑s of ‑es, maar niet (zoals in het Nederlands) op apostrof‑s.
Het is dus in het Nederlands één studio, twee studio’s, maar in het Engels schrijf je one studio, two studios.
Deze meervoudsregel geldt overigens ook voor afkortingen. Probeer dus niet om Nederlandse meervouden als tv’s en pc’s zomaar over te nemen in het Engels, zelfs al zijn zulke afkortingen uit het Engels komen overwaaien. De juiste vorm is: I own three TVs and two PCs. (Met hoofdletters, trouwens, zoals je ziet.)
Toepassen op dos and don’ts
Volg de regel hierboven en je ziet dat het meervoud van do dos is.
Dos rijmt niet op boss maar op use. (DOS rijmt wel op boss, maar dat is een afkorting die je met hoofdletters schrijft en staat voor disk operating system).
De eerlijkheid gebiedt me te zeggen dat sommige Engelstalige woordenboeken aangeven dat de tegendraadse meervoudsvorm do’s wel degelijk gebruikt wordt. Maar dat is niet de norm, en het geldt dan specifiek voor deze uitdrukking. Dictionary.com geeft bijvoorbeeld do’s and don’ts mét apostrof, maar voor andere combinaties met do zoals hairdos en to-dos kiezen ze gewoon de gebruikelijke vorm: zonder apostrof.
Terug naar onze uitdrukking. In don’t staat de apostrof voor de weggevallen o – en die blijft gewoon staan, ook als er een meervouds‑s achteraan komt: don’ts. De vorm “dont’s” is hoe dan ook fout.
Wel of niet vernederlandsen?
Je zou natuurlijk kunnen redeneren dat de zelfstandige naamwoorden do en don’t in een Nederlandse tekst ook maar volgens de Nederlandse regels hun meervoud moeten krijgen, net als pc en studio. Maar dat heeft hier geen zin, want de woorden “do” en “don’t” bestaan in het Nederlands niet als losse zelfstandige naamwoorden. Het zijn Engelse werkwoordsvormen die hier inderdaad als naamwoorden gebruikt worden, maar dat is dan ook alles.
Het zijn dus niet twee Engelse woorden die we los van elkaar importeren, zoals in de zin Wij verkopen tv’s en pc’s. Het is de hele uitdrukking dos and don’ts, in één keer. Inclusief het voegwoord and; schrijf dus geen “en”.
Inmiddels is er ook een officiële Nederlandse spelling, die netjes in het Groene Boekje en Van Dale staat: do’s‑and-don’ts. Je ziet dat we stiekem toch die voor Nederlanders vertrouwde meervouds-apostrof hebben ingevoegd, en ook dat we alles met koppeltekens aan elkaar vast hebben geregen.
De do’s‑and-don’ts van dos and don’ts
Wat een mooi soort wederkerigheid, trouwens. Ook in de taal zijn er do’s‑and-don’ts, en dus ook voor de importuitdrukking dos and don’ts. Zo doe je dat!