Taaleidoscoop

Tag: etymologie

  • Antiaanbakcontinent

    Antiaanbakcontinent

    Als je mensen vraagt om de con­ti­nen­ten van de aarde op te noe­men, is er een dat vaak ver­geten wordt: de Zuid­pool. Of, cor­recter: Antarc­ti­ca. En als je mensen vraagt om Antarc­ti­ca te spellen, is er vaak ook een let­ter die ver­geten wordt: die eerste c. Dat is ook niet zo gek, want iedereen spreekt het uit als Ant-ar-tie-ka. Dus wat doe die c daar eigenlijk?

    Antarctica
    Antarc­ti­ca

    Om dat te snap­pen, moet je eerst even terug naar de eerste drie let­ters van Antarc­ti­ca: Ant-. Die vervullen hier het­zelfde rol als in antecedent, antag­o­nist en anti­aan­bak­laag. Het voor­voegsel ant- (of anti-) betekent: tegen, of tegen­overgesteld aan.

    Maar dan ben je er nog niet, waar waar­van is Antarc­ti­ca dan het tegen­overgestelde? Gelukkig ligt het antwo­ord daarop nogal voor de hand. De Zuid­pool is de tegen­hang­er van de Noord­pool. En inder­daad, Arc­ti­ca is een naam voor het noord­pool­ge­bied. In het Ned­er­lands hoor je hem niet vaak, maar in het Engels ben je vast wel eens the Arc­tic tegengekomen, wat het­zelfde betekent.

    (meer…)

  • Beetje raar

    Beetje raar

    Het is een beet­je raar, maar er is een hbo-oplei­d­ing Oriën­taalse Tal­en en Com­mu­ni­catie. Je kunt cur­sussen vol­gen in oriën­taals buik­dansen. In menige keuken wor­den oriën­taalse recepten bereid. En, zoals gezegd, dat is een beet­je raar.

    Want wat doet die s daar? Die s aan het eind van oriën­taals, die daar als een soort slun­ge­lende hangjon­gere niets loopt te doen. Ik bedoel: kijk nou naar het woord oriën­taal. Dat betekent pre­cies het­zelfde, maar dan zon­der die s.

    Gebroederlijk bij elkaar
    Gebroed­er­lijk bij elkaar

    Iets wat oriën­taal is, heeft te mak­en met de Oriënt, het Oost­en. Of, met een paar meer dichter­lijke woor­den: het Ocht­end­land, de Lev­ant. Daar waar de zon opkomt. De min­der bek­ende evenknie daar­van is occi­den­taal: dat zijn din­gen die te mak­en hebben met de Occi­dent, het West­en – het Avond­land, waar de zon ondergaat.

    (meer…)

  • Toetssteen

    Toetssteen

    Nu de Tour de France weer voor­bij is, begint in de wiel­er­sport het seizoen van de cri­teri­ums, zo hoor ik in zowat elk tv-jour­naal. Nou heb ik niet veel met wiel­ren­nen, maar dat woord­je viel me toch wel op. Criteriums.

    Daar win je geen criterium mee...
    Daar win je geen cri­teri­um mee…

    Wacht even… Datum, data. Muse­um, musea. En ook cri­teri­um, cri­te­ria – toch? Maar nee, iedereen heeft het con­se­quent over “cri­teri­ums”. Ken­nelijk is dat in deze con­text hele­maal aan­vaard­baar, en het woor­den­boek beves­tigt dit. Ter­wi­jl een zin als We gaan de resul­tat­en op basis van twee ver­schil­lende cri­teri­ums beo­orde­len toch door de meeste mensen als incor­rect zal wor­den gezien.

    Van Dale geeft ook het woord cri­te­ria als meer­voud van cri­teri­um in de zin van wiel­er­ronde, maar dat heb ik in de media nog niet geho­ord. Ken­nelijk is het cri­teri­um, cri­te­ria = beo­orde­len en cri­teri­um, cri­teri­ums = fietsen.

    (meer…)

  • Aan het ziekbed

    Aan het ziekbed

    Miss­chien doe ik wel veel te moeil­ijk. Miss­chien is er wel niets aan de hand, toch? Zou kun­nen. Ja, ik maak me vast druk om niets.

    Maar toch. Elke keer dat ik een zin zie of hoor langs­flit­sen waarin iemand zich ergens in moet bek­wa­men en daar­voor naar een “clin­ic” ges­tu­urd wordt, denk ik… dat zeg je toch niet? Ik bedoel, dan gaat het van: Nee, Janine kan mor­gen niet komen, die is dan op taek­won­do­clin­ic. Of: Wilt u ook uw kaart­spel ver­beteren – kom dan naar onze klaverjasclinic.

    Clin­ic?!? Bij een klaver­jasklin­iek denk ik aan een insti­tu­ut voor de geestelijke gezond­hei­d­szorg waar mensen behan­deld wor­den die de hele tijd com­pulsief-neu­ro­tisch kaarten moeten leggen. Zeg cur­sus. Zeg train­ing. Zeg work­shop. Zeg the­madag. Zeg mas­ter­class. Maar alsje­blieft, zeg geen “clin­ic”.

    Zo ziet een golfclinic eruit – kennelijk
    Zo ziet een golf­clin­ic eruit – kennelijk

    (meer…)

  • Meneer Vandaal wacht op uitleg

    Meneer Vandaal wacht op uitleg

    Vorige maand heeft de wereld ges­pan­nen en geschokt gekeken naar Iran. Gek genoeg is een van de din­gen die me is bijge­bleven uit de bericht­gev­ing rond de prob­lematiek in Perz­ië een woord. Een woord­vo­erder van de Raad van Hoed­ers legde op tv uit hoe het west­en schuldig was aan alle onlus­ten, chaos en van­dal­isme na de verkiezin­gen. Ik spreek geen Far­si, dus ik kon zon­der onder­ti­tels niet vol­gen wat hij zei – op één woord na, waarin duidelijk de klank wan­dal te horen was. Van­daal, dus.

    Ik ben alti­jd geïn­trigeerd door woor­den die (bij­na) het­zelfde zijn in tal­en die juist heel ver­schil­lend zijn. Die moeten wel dezelfde herkomst hebben. Ik wist wel dat van­daal te mak­en had met de volksstam van de Van­dalen, maar ook niet veel meer dan dat. Tijd om te gaan snuffe­len naar een nadere uitleg.

    (meer…)

  • Bergnimf

    Bergnimf

    Je herin­nert je van vorige week nog wel de nar­cis, en het ver­haal van Nar­cis­sus. Ik verk­lapte toen al dat een van de meis­jes die ver­liefd wer­den op de mooie Nar­cis­sus ook haar eigen ver­haal heeft. Dat meis­je was een bergn­imf en haar naam is Echo.

    Uit een eerdere Taalei­doscoop herin­ner je je miss­chien ook nog Zeus, de opper­god bij de Grieken. Die was net­jes getrouwd met de godin Hera. Wat min­der net­jes was, was dat hij ook wel oog had voor al het vrouwelijk schoon dat er buiten de Olym­pus rond­liep, in de vorm van vrouwen en nim­fen. Kor­tom, onze vriend Zeus zag de wereld als zijn eigen Temp­ta­tion Island avant la let­tre. Hij was deel­ne­mer, jury en spellei­d­ing ineen – mooier kan niet, toch?

    Nou ja, niet hele­maal. Want als hoofd­spon­sor had Hera ook nog wel wat in de pap te brokke­len. Zij ver­moed­de wel dat haar man­net­je op zijn uit­stap­jes naar de mensen­wereld aller­lei stoutigheid uithaalde, en probeerde hem dan ook op het­er­daad te betrappen.

    (meer…)

op zoek naar iets anders?