Less is more

Er wordt wel eens gezegd dat de groot­ste weten­schap­pelijke ont­dekkin­gen niet begeleid wor­den, zoals het cliché wil, door een luid “Eure­ka!”, maar juist door een een­voudig “Hé, dat is raar…”

Hoe het ook zij, ook min­der belang­wekkende open­barin­gen wor­den vaak voorafge­gaan door – als de wereld een stripver­haal was – een tek­st­bal­lon­net­je met alleen een vraagteken erin. Ik had er een boven mijn hoofd hangen toen ik een paar dagen gele­den naar het woord zeemeer­min keek.

Misschien wel de bekendse meermin
Miss­chien wel de bek­endse meermin

Zeemeer­min. Zee-meer-min. Zee-meer-min. Meer. Dat meer, dat bracht mij, min of meer, van mijn stuk. Daar zit, zogezegd, meer achter, dacht ik. Want ik dacht ook meteen aan het Engelse woord mer­maid. Niet “sea-mer­maid” of zoi­ets, maar gewoon mer­maid. Mer-maid. Mer-maid. Mer, meer. Zoals in het Franse la mer, de zee. Of zoals in het Duitse das Meer, de zee. En die min, zo rede­neerde ik, dat is gewoon een vrouw, zoals in het Engelse maid meid betekent, en het Ned­er­landse min zoogvrouw.

Het vraagteken werd een uitroepteken.

Een “zeemeer­min” is dus eigen­lijk een zeezeemin, een zeezeemeid. Belache­lijk! Zo wordt zeemeer­min ineens ont­maskerd als pleonasme, net als bijvoor­beeld apk-keur­ing of toekom­st­plan­nen. Van die twee zeeën kun je er dus een­t­je over­slaan, leek me. Dan kri­jg je óf een zeemin óf een meermin.

En wat blijkt? Van Dale heeft nog nooit geho­ord van een “zeemin”, maar wél van een meer­min. En dat betekent pre­cies het­zelfde als zeemeer­min. Je zou zelfs een “riv­ier­min” kun­nen bedenken. Miss­chien is zeemeer­min wel ontstaan om het onder­scheid mogelijk te mak­en tussen min­nen uit een meer en min­nen uit de zee, maar dat betwi­jfel ik: dan zou meer­min iets ánders moeten beteke­nen dan zeemeer­min. (En lat­en we eerlijk zijn, in meren wonen meestal geen min­nen, maar juist mon­sters; denk aan Loch Ness.)

Overi­gens beweert Van Dale dat -min is afgeleid van man, dat oor­spronke­lijk “mens” betek­ende. Dat betwi­jfel ik, gezien het Engelse maid en gezien min ook vrouw betekent. Voor meer­min geeft het woor­den­boek als syn­on­iem “zeevrouw”, wat pri­ma is. En voor zeemeer­min geven ze als syn­on­iem “sirene”. Maar dat laat­ste klopt beslist niet, want een sirene (de niet-brandweer soort) is heel iets anders, zoals we vol­gende keer zullen zien.

Wat vind jij?