Stroop in je hersens

Het schi­jnt een droom te zijn die veel mensen hebben. Je probeert je voort te bewe­gen, maar je benen werken ver­traagd, alsof je door een zwem­bad met stroop aan het lopen hebt. Het toe­val wil dat er een inter­es­sant psy­chol­o­gisch ver­schi­jnsel is dat daar erg op lijkt en dat ook nog eens het Stroop effect heet.

Met stroop in je hersens heeft dat echter niets te mak­en. De naam is ontleend aan de ont­dekker van dit kinkje in de hersen­ket­ting: de Amerikaanse psy­choloog John Rid­ley Stroop (1897-1973). Wat is er aan de hand?

Ons brein heeft een tal­ent voor patroon­herken­ning. We hebben het niet door, maar die gri­jze cellen zijn de hele tijd bezig om de kleine flard­jes werke­lijkheid die onze zin­tu­igen aan ons doorgeven om te tov­eren in iets dat aan­voelt als een coher­ent geheel.

Zo ook met taal. Wij proberen, alle tegen­werk­ing ten spi­jt, zo effi­ciënt mogelijk beteke­nis toe te ken­nen aan de let­ters en woor­den die we tegenkomen. Daarom ver­gis­sen we ons soms en lezen we iets anders dan er echt staat. En draoam lkut het je pmi­ra om dzee zin te begepir­jn, al saatn de lretets hmalaeel door eak­lar.

Wel­nu, het Stroop effect lift mee op deze com­pulsieve drang van het brein om naar beteke­nis te zoeken. Om dat met jouw brein als proef­per­soon te demon­str­eren, heb ik dus wat tekst nodig in een taal die jij niet machtig bent. Ik durf de gok wel aan dat de meeste Taalei­doscoop-lez­ers geen Welsh spreken.

De opdracht: zeg zo snel mogelijk hardop de naam van de kleur van elk woord in het vol­gende kad­er.

Geen stroop te bekennen...
Geen stroop te beken­nen...

Kijk, dat viel best mee...

En doe dat nu nog eens voor dit tweede kad­er. Spreek zo snel als je kan de kleur uit waarin de woor­den geschreven staan.

Voel je nu de stroop wel?
Voel je nu de stroop wel?

Voel je het ver­schil? De opdracht is best te doen, maar je komt gewoon moeil­ijk­er vooruit. Stroop! Als de woor­den in een taal staan die jij kunt lezen, moeten en zullen je hersens er beteke­nis in zoeken. Zelfs nog voor­dat jij echt kunt reg­istr­eren welke kleur de tekst heeft.

Ter vergelijk: vergeet de kleuren en lees eens hardop de woor­den voor. Zie je? Geen prob­leem, je gaat meteen een ver­snelling hoger. Met het Stroop effect wordt de reac­ti­eti­jd meet­baar die je brein nodig heeft om een waarne­m­ing te doen. In aller­lei ver­schil­lende vor­men wordt hij dan ook veel toegepast in de neu­ropsy­cholo­gie.

Voor de liefheb­bers, trouwens: melyn is Welsh voor geel; glas betekent blauw; coch is rood; gwyrdd is groen en llwyd betekent gri­js.

Wat vind jij?