Zebra

Je komt niet voor je lol in een zieken­huis, maar ook daar kom je de meest inter­es­sante taal­cu­riosa tegen. Een tijd­je gele­den hoorde ik op de inten­sive care een bezorgd fam­i­lielid zijn zorg uiten over wat er mis zou kun­nen zijn met de patiënt – waarop de arts stel­lig beweerde, “Aha, ik voel een zebra aankomen!”

Nor­maal zou ik hier niets van ges­napt hebben, maar toe­val­lig had ik een paar weken eerder dit taaljuweelt­je ont­dekt. Onder art­sen (zek­er in de Verenigde Stat­en) is zebra een gang­bare term voor een zeer zeldzame, maar meestal onterechte diag­nose.

Een deer­stalk­er

Hoe, vraag je je nu af, komt een Afrikaans een­ho­e­vig savannedi­er terecht in het vocab­u­laire van onze heelmeesters? Dat is inder­daad nogal een raad­sel, en het zal je miss­chien niet hele­maal ver­bazen dat we nu te rade moeten gaan bij Sher­lock Holmes. Niet dat hij het antwo­ord weet, nee, hij is het antwo­ord!

Uit de avon­turen van Sher­lock Holmes en Dr. Wat­son stamt namelijk de anek­dote van hoe Holmes aan zijn met­gezel uitlegt dat je alti­jd eerst uit moet gaan van de meest waarschi­jn­lijke oploss­ing voor een mys­terie. Als je in Lon­den het getrap van hoeven op straat hoort, denk dan aan paar­den, niet zebra’s. Het gelu­id van een zebra zou inder­daad pre­cies zo klinken, dus de hypothese “zebra” is niet onre­delijk (het bewi­js­ma­te­ri­aal is immers in lijn met de veron­der­stelling). Maar de basis-waarschi­jn­lijkheid dat er in Lon­den über­haupt een zebra op straat zou zijn is zó klein, dat je die mogelijkheid maar beter links kan lat­en liggen.

Om terug te keren naar het medis­che vakge­bied: als meneer A hoofd­pi­jn heeft, denk dan niet direct dat hij een hersen­tu­mor heeft. Ja, hoofd­pi­jn is inder­daad een symp­toom van een hersen­tu­mor – maar de kans is veel, veel grot­er dat meneer A gewoon te weinig water gedronken heeft, moe of over­w­erkt is, een griep­je te pakken heeft, of bijvoor­beeld een aan­val van migraine heeft. In zo’n geval is de diag­nose “hersen­tu­mor” dus een zebra.

Maar dan kom ik bij een nog grot­er raad­sel. Online vind je aller­lei infor­matie over deze term. Hij heeft zelfs een eigen Wiki-pag­i­na. Telkens weer wordt er ver­wezen naar Sher­lock Holmes als bron voor deze uit­drukking. Maar het lukt me niet om in enig Holmes-naslag­w­erk een oor­spronke­lijk citaat te vin­den dat dit beves­tigt. Heeft Arthur Conan Doyle de fameuze paard-niet-zebra scène werke­lijk geschreven, of is ook dit een vals spoor?

Kor­tom: is de zebra zelf een zebra?

Als jij het orig­inele werk kan vin­den, laat het me weten! Dan kun­nen we ook dit mys­terie defin­i­tief oplossen, à la Sher­lock.

Wat vind jij?